Tag Archive | φύση

Τώρα που γίνονται όλα πιο πράσινα… (Μέρος Β)

Συνεχίζοντας το προηγούμενο κείμενο για τη φύση, και την ιδεολογία της φύσης που έχει στηθεί στο πέρασμα του χρόνου, αντιλαμβανόμαστε ότι αρκετοί από εμάς έχουμε συνηθίσει να δεχόμαστε κάθε λογής κοινότοπες σκέψεις και αντιλήψεις γύρω απ’αυτήν.

Αναρωτιόμαστε λοιπόν, τι θα μας έκανε να μην αντιμετωπίζουμε τη φύση σαν την παιδική χαρά της πόλης; Όπως για παράδειγμα μετατρέπονται τα βουνά του λεκανοπεδίου της Αττικής την Πρωτομαγιά; Χωρίς καθόλου να θέλω να πω ότι κακώς πηγαίνουμε στην Πάρνηθα, στην Πεντέλη και στον Υμηττό την Πρωτομαγιά. Αντίθετα, στόχος είναι η έκφραση της ανάγκης προς μια διερεύνηση διαφορετικών τρόπων να αντιληφθούμε την ύπαρξή μας στη φύση αλλα και την απελευθέρωση της σκέψης μας από έναν τρόπο αντιμετώπισής της μέσω στόχων τύπου: 10% παγκόσμια μειώση των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα μέχρι το 2080.

Ο Neil Smith στο Uneven Development, όσο μας εξηγεί αναλυτικά το πώς εξελίσσεται η ιδεολογία της φύσης στο πέρασμα των αιώνων από τον ρομαντισμό και την επιστημονική σκέψη, άλλο τόσο μας εξηγεί το πώς αποσιωπάται ο ρόλος της κοινωνίας στην εν λόγω ιδεολογία αλλά και πώς τελικά παράγεται η φύση. Και μεταφράζοντας-παραφράζοντας από μνήμης: Ο Νεύτωνας μας εξηγεί τους φυσικούς νόμους της πτώσης της Φράουλας της Μανωλάδας αλλά δε μας μιλάει καθόλου για το πώς παράχθηκε η φράουλα αυτή, ποιοι εργάστηκαν για την παραγωγή της, πόσες ώρες και κάτω από ποιες συνθήκες. Και επειδή ήδη κάποιοι μπορεί να σκέφτηκαν ότι οι φυσικές επιστήμες θα πρέπει να ασχολούνται με τη φύση ενώ οι κοινωνικές με την κοινωνία, ο Neil Smith σπεύδει να μας υπενθυμίσει ότι οι φυσιοκράτες του 18ου αιώνα θεωρούσαν τη φύση ως την πρωταρχική πηγή αξίας. Στο σταυροδρόμι λοιπόν αυτό, μεταξύ φύσης και κοινωνίας, αναδύεται ένα ολόκληρο ρεύμα σκέψης που ονομάζεται κοινωνική οικολογία. Και το ερώτημα που τίθεται είναι αν πρόκειται για το ίδιο μονοπάτι γύρω από το οποίο μπορούμε να κινηθούμε για να διαμορφώσουμε ένα φυσικότερο μέλλον. Θα μπορούσαν άραγε, οι αυτοοργανωμένοι αστικοί αγροί ή οι κοινωνικοί αγροί τύπου Αβάνας να αποτελούν μια μερική απάντηση του παραπάνω ερωτήματος; Αλλά ας ελπίσουμε ότι το μέλλον μπορεί να κρύβει και άλλες, μεγαλύτερες εκπλήξεις πέρα από τους πιθανούς τρόπους που μπορεί να έχουμε μέχρι τώρα σκεφτεί.

Και τώρα που λέμε για εκπλήξεις, σε λίγο πιο προσωπικό στυλ τα Post Data.

Προσπαθώντας να βρω μια ροή και να καθίσω να γράψω έψαχνα μια μουσική συντροφιά. Τι πιο συνηθισμένο, ε; Έτσι λοιπόν, για άλλη μια φορά, κατέληξα στις έτοιμες playlist του spotify και ειδικότερα σ’ αυτές που έχουν την ετικέτα deep focus. Η αλήθεια είναι ότι έχω καταφύγει αρκετές φορές σ’ αυτές με ευεργετικά αποτελέσματα. Ωστόσο, αυτήν τη φορά, ανακάλυψα μια καινούρια, που δεν την είχα ξανακούσει, με το όνομα Nature Noise. Η εν λόγω playlist σου εξασφαλίζει για 19 ώρες και 17 λεπτά ακούσματα από ζούγκλες με γρύλους, βατράχια, κελαϊδίσματα πουλιών, μικρά θηλαστικά αλλά και ακούσματα από ανέμους, θαλάσσια κύματα και πολλά άλλα συναφή μακρινά-κοντινά και πάντα φυσικά. Πριν όμως καλά καλά απορροφηθώ στην εργασία μου, η σκέψη μου αυτόματα πήδησε σ’ ένα πολύ περίεργο θέαμα που είχα αντικρίσει πριν από λίγα χρόνια σε μια επίσκεψή μου στο μουσείο επιστημών της Βαρκελώνης. Σε μια τεράστια αίθουσα είχαν μεταφέρει ένα κομμάτι τροπικού δάσους. Ήταν επί της ουσίας, η πρώτη γυάλα φύσης που έβλεπα. Τώρα βέβαια μπορώ να εξηγήσω την έκπληξη εκείνη μιας και καταλαβαίνω πια ότι εκείνο το δάσος ήταν η εξέλιξη των κλουβιών ζώων στους ζωολογικούς κήπους και των ενυδρείων. Το πρώτο κομμάτι της playlist κάλλιστα θα μπορούσε να είχε ηχογραφηθεί εκεί μέσα.

Advertisements

Τώρα που όλα γίνονται πιο πράσινα…(Μέρος Α)

Το Πάσχα οι περισσότεροι μάλλον από μας καταλήξαμε στο χωριό μας. Αυτοί δε που είχαν και κάποια άνεση οικονομική μπορεί να πήγαν και κάπου αλλού, ίσως σ’ ένα νησί ή σε κάποιο βουνό, μακριά από την πόλη. Κάπου πάντως, γύρω ή κοντά στο χωριό σας, δεν μπορεί, κάπου θα πήρε το μάτι σας και τη Φύση. Άσε που αρκετοί από μας πήγαν άλλωστε γι’ αυτή, για να τη δουν λίγο και να γίνουν ένα μαζί της. Δεν σε ξεκουράζει άλλωστε μια βόλτα στο ξέφωτο ενός δάσους ή το χάζι μπροστά σ’ ένα θαλασσινό τοπίο; Οι πιο τυχεροί βέβαια, αυτοί δηλαδή που ζουν στο χωριό τους, μπορεί και να τη βλέπουν καθημερινά − αυτοί πια, γίνονται ένα με την εξημερωμένη και άκακη φύση. Οι υπόλοιποι την ποτίζουμε στις γλάστρες των μπαλκονιών μας, την προσπερνάμε στους δρόμους, την αγοράζουμε στη λαϊκή της γειτονιάς −1,50 ευρώ το ματσάκι οι ανεμώνες− τη βλέπουμε να τρυπώνει ανάμεσα στα κτήρια, τη χαζεύουμε στα πάρκα ή την ατενίζουμε καρέ καρέ περπατώντας σε στιβαρούς λιμενοβραχίονες, εξημερωμένη και άκακη πάλι, κάτι σαν… κατοικίδιο.

Schuiten Francois

Εδώ και πολύ καιρό πάντως, και αυτό είναι, λένε, κοινή γνώση για τους γεωγράφους, η φύση δεν έχει καμία σχέση με αυτό που ήταν κάποτε, κι αυτό άρχισε την αναθεματισμένη εκείνη στιγμή που ο άνθρωπος κατάλαβε τι μπορεί να κάνει με τα χέρια του, εκτός από το να βγάλει τα ίδια του τα μάτια. Από τη στιγμή δηλαδή που ξεκινάει η ανθρώπινη ιστορία. Αλλά αναρωτηθήκατε τι μπορεί να ήταν κάποτε η φύση; ‘Η τι είναι σήμερα;

Ως φοιτητές της αρχιτεκτονικής, δεν μπορεί, κάποια στιγμή εκεί που σχεδιάζατε μια πλατεία ή κάποιο κτήριο εκτός ή εντός πόλης θα απορρίψατε κινήσεις που χαλάνε το τοπίο ή που απαιτούν θηριώδεις εκσκαφές. Άλλες, πάλι, φορές δεν θα το κάνατε, γιατί ξέρατε ότι η τεχνολογία μπορεί να δώσει πολλές ευφυείς λύσεις σε τέτοια λεπτά προβλήματα, άσε που όλ’ αυτά που χτίζαμε ήταν απλές ασκήσεις επί χάρτου, θεωρητικές κατασκευές, διάττοντες αστέρες ενός το πολύ δύο εξαμήνων. Η εκπαίδευση όμως συνεχίζει να έχει έναν κάποιο ρόλο κι αυτό που μας έμαθε ή άφησε να εννοηθεί ήταν ότι η φύση είναι κάτι το εξωτερικό, μια −επιτρέψτε μου τον νεολογισμό− εξωτερικότητα που δεν μας περιλαμβάνει, το χαλί πάνω στο οποίο θα ακουμπήσουμε την μικρο- ή μακρο-κατασκευή μας. Η διαφορά μας απ’ αυτή −καθώς, μην ξεχνιόμαστε, κι εμείς οι ίδιοι είμαστε μέρος της− έγκειται στο ότι αυτή παράγεται μόνη της − χωρίς την επέμβασή μας! Φευ! Ό,τι άλλο ίσον τεχνητό.

Schuiten Francois

Ως πολίτες σίγουρα, μετά από τόση διαφήμιση πια, σκεφτήκατε ότι ήρθε ο καιρός να ανακυκλώνετε κι εσείς, ανεξάρτητα αν τα σκουπίδια καταλήγουν στις κλασικές χωματερές − σαν την ελάχιστη συμβολική πράξη για το φυσικό περιβάλλον που ζούμε ή δεν ζούμε. Σας πέρασε φυσικά απ’ το μυαλό είτε να διεκδικήσετε πράσινο για την πόλη σας είτε να σταθείτε δίπλα σ’ αυτούς που όντως το έκαναν, ή ακόμα να διαμαρτυρηθείτε για τις μεγάλες πυρκαγιές του 2009.

Ως κάτοικοι της πόλης, οργανώνετε τακτικές αποδράσεις για να συναντηθείτε μαζί της. Κι εδώ όμως, η φύση για σας είναι μια εξωτερικότητα. Ένα δωμάτιο με θέα, ένα εισιτήριο για μια βόλτα με το βαρκάκι που κάνει το γύρο του νησιού, μια ωραία σκηνούλα με δίχτυ στην οροφή για να κοιτάς τη νύχτα με τα χέρια διπλωμένα πίσω από το κεφάλι. Μια εξωτερικότητα που για να μπούμε μέσα της και να γίνουμε ένα μαζί της πρέπει πρώτα να την αγοράσουμε. Δυστυχώς ναι. Με αυτά όμως μείναμε και με αυτά πορευόμαστε; Κάποιοι βέβαια την αγοράζουν μέσω του ωραίου τους εξοχικού ή χτίζοντας τα σπίτια τους στις παρυφές των πόλεων. Άλλοι πάλι με εισιτήριο 1,40 για το πιο κοντινό τους πάρκο, που παίζει και να απομονώνει τους ήχους των αυτοκινήτων. Σε κάθε περίπτωση, όλοι αγοράζουμε φύση.

Schuiten Francois

Κάποιοι λένε λοιπόν πως πάνω σ’ αυτήν την ιδεολογία της φύσης −που κυλάει σαν μια κρύα μπίλια σ’ ένα αυλάκι με δύο τέρματα μεταξύ εξωτερικότητας και καθολικότητας− χτίστηκε όλη η εκμετάλλευσή της. Έτσι που όλα τα φυσικά να παράγονται και όλα τ’ απόβλητα της παραγωγής τους να γίνονται φυσικά. Δεν έχετε άλλωστε πειστεί ότι ο ανταγωνισμός, το κέρδος, η ιδιωτική περιουσία, οι πόλεμοι, η βία, ο σεξισμός και ο ρατσισμός είναι σύμφυτα με την ανθρώπινη φύση; Το να τα πολεμάς είναι σαν να πολεμάς την ανθρώπινη φύση. Κι έτσι, ενώ η φύση εξανθρωπίζεται ο άνθρωπος «φυσικοποιείται» κατά τα λόγια του γεωγράφου Alfred Schmidt, της σχολής της Φρανκφούρτης.

Κι εγώ κάποτε αναρωτιόμουν… Πού τελειώνει άραγε η φύση και πού αρχίζει η πόλη;

Συνεχίζεται…

Post Data: Οι εικόνες είναι από τον κομίστα και αρχιτέκτονα François Schuiten και είναι συνδεδεμένες στις πηγές τους.

 

%d bloggers like this: