Tag Archive | σχεδιασμός

Φλας-Μπακ-Σαλόνικα

Οι εκλογές ολοκληρώθηκαν. Πολλές πόλεις  – βλέπε την πόλη που γεννήθηκα και μεγάλωσα- τις βρήκε η επόμενη μέρα ηττημένες. Αντίθετα, η Θεσσαλονίκη στέκεται γερά στα πόδια της και μπορεί με αισιοδοξία να φανταστεί το μέλλον, απλά κοιτάζοντας στιγμές από το παρελθόν…

Τα τελευταία χρόνια όλη η πόλη ξεκίνησε να συζητάει για τα έργα που γίνονται (και όχι μόνο για αυτά που ΔΕΝ γίνονται…). Πεζοδρομήσεις, αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί, αναπλάσεις…

Η Θεσσαλονίκη έχει καταφέρει τον τελευταίο καιρό να αποκτήσει έναν αρκετά εξωστρεφή χαρακτήρα και να προσελκύει κατοίκους άλλων ελλαδικών πόλεων αλλά και του εξωτερικού να την επισκεφτούν. Είναι άξιο απορίας, πώς μια πόλη σαν τη Θεσσαλονίκη, με τόσο πλούσια ιστορία, την οποία μπορεί να αντιληφθεί κανείς απλά περπατώντας στο ιστορικό της κέντρο, πώς μια πόλη με τόσο ενδιαφέρουσα νυχτερινή ζωή αλλά και γαστρονομικές απολαύσεις, άργησε τόσο πολύ να γίνει τόπος έλξης για τους τουρίστες.

Η πόλη όμως δεν εξελίχθηκε κατά κύριο λόγο για τους τουρίστες, αλλά για τους ίδιους τους κατοίκους της. Η Νέα Παραλία ήταν σίγουρα ένα από τα έργα που όλοι περιμένανε. Δεν αποτελεί μόνο μια πεζοδρομημένη σύνδεση του κέντρου με όλες τις περιοχές έως και την Καλαμαριά, αλλά και έναν ιδιαίτερα χαλαρωτικό χώρο περιπάτου και στάσης δίπλα στη θάλασσα. Όπως και στην πλειοψηφία των αρχιτεκτονικών έργων, έτσι και για την Νέα Παραλία, πολλοί πολίτες στάθηκαν στα αρνητικά στοιχεία, την υπερβολική τσιμεντο-ποίηση, κάτι για το οποίο δεν έχουν και άδικο. Πράγματι η παραλία θα μπορούσε να έχει πολύ μεγαλύτερα ποσοστά πρασίνου, αλλά το έργο παρουσιάζει πολύ εξαιρετικά στοιχεία, τα οποία βέβαια μένει να δούμε και πως θα εξελιχθούν…

Πειραματική Πεζοδρόμηση Αγ. Σοφίας

Πειραματική Πεζοδρόμηση Αγ. Σοφίας

Η πειραματική πεζοδρόμηση της Αγίας Σοφίας αποτέλεσε επίσης μια πολυσυζητημένη αλλαγή στην πόλη (γιατί για έργο δεν μπορούμε να μιλήσουμε). Τα αρνητικά που ακούστηκαν ήταν περισσότερα από τα θετικά, και αυτό γιατί συνδέθηκε περισσότερο με τη λέξη «πειραματική», παρά «πεζοδρόμηση». Τα αυτοκίνητα συνεχίζουν να κυκλοφορούν αλλά και να σταθμεύουν ανάμεσα στα παγκάκια και τις προσωρινές φυτεύσεις. Ο κόσμος συνεχίζει, ως εκ τούτου, να περπατάει κατά κύριο λόγο στα πεζοδρόμια και να ρίχνει γρήγορες ματιές όταν διασχίζει το κομμάτι της ασφάλτου. Αυτό που μας κάνει να αισιοδοξούμε είναι πως παράλληλα με αυτή την πειραματική πεζοδρόμηση, διεξήχθη αρχιτεκτονικός διαγωνισμός για την ανάπλαση του άξονα Αχειροποιήτου – Αγίας Σοφίας, από την οδό Φιλίππου μέχρι τη Λεωφόρο Νίκης. Το πρώτο βραβείο του διαγωνισμού εντυπωσιάζει με την απλότητά του, με όλη τη θετική έννοια της λέξης. Ρεαλιστικό και χωρίς υπερβολικά και επιτηδευμένα στοιχεία, που συνηθίζονται για να εντυπωσιάσουν σε μια πρόταση πεζοδρομημένης διαδρομής, στοχεύει στην οργάνωση αυτού του κατακόρυφου άξονα και την ενσωμάτωση των βυζαντινών μνημείων της οδού στη σύγχρονη ζωή της πόλης. Ο διαγωνισμός ολοκληρώθηκε, τα βραβεία και οι εξαγορές διανεμήθηκαν, τώρα μένει να δούμε την πραγματοποίηση του έργου.

Agias Sofias

Άξονας Αχειροποίητου - Αγ. Σοφίας

Ακόμα ένα σοβαρό βήμα για την σταδιακή πεζοδρόμηση του αστικού κέντρου έγινε με τη οδό Φιλικής Εταιρείας. Ένας δρόμος που σχεδόν κανένας Θεσσαλονικιός δεν είχε ξεχωρίσει, στενός και σκοτεινός, αναδείχτηκε και απέκτησε ζωή, χάρη σε ένα απλό έργο ανάπλασης που ολοκληρώθηκε εντυπωσιακά γρήγορα. Για το συγκεκριμένο έργο προηγήθηκε μάλιστα Workshop και διαγωνισμός ιδεών, στον οποίο δόθηκε η ευκαιρία σε πολλά νεαρά άτομα, κατά κύριο λόγο φοιτητές αρχιτεκτονικής, να συμμετέχουν με τις ιδέες τους, να ανταπεξέλθουν σε πραγματικές συνθήκες ενός αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, να έρθουν σε επαφή με τους κατοίκους της περιοχής και να συνδιαλεχθούν μαζί τους για τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους.

Beforelight - Φιλικής Εταιρείας

Εργαστήριο Συμμετοχικού Σχεδιασμού - Φιλικής Εταιρείας

Εργαστήριο Συμμετοχικού Σχεδιασμού - Φιλικής Εταιρείας

Εργαστήριο Συμμετοχικού Σχεδιασμού - Φιλικής Εταιρείας

Αλλαγές είδαμε και σε αρκετές άλλες οδούς στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Με μεγάλη ταχύτητα αναδιαμορφώθηκαν οδοί, στις οποίες πλέον απαγορεύεται η στάση και η στάθμευση, όπως στη Νικηφόρου Φωκά ( στο τμήμα από Π. Μελά έως Τσιμισκή), στην οδό Μοργκεντάου, Λ. Μαργαρίτη, Χρυσοστόμου Σμύρνης και Ρογκότη. Πολλά ήταν επίσης τα παγκάκια με τα οποία γέμισε η Τσιμισκή και φαίνεται να έχουν εκτιμηθεί ιδιαίτερα από τους κατοίκους, καθώς σπάνια βρίσκεις πλέον κάποιο άδειο.

Ρογκότη

Μία από τις πιο καλοσχεδιασμένες επεμβάσεις πραγματοποιήθηκε, στην πρώτη προβλήτα του λιμανιού. Η επιτυχία αυτού του έργου θεωρώ πως ξεπέρασε κάθε προσδοκία. Με μια λιτή σχεδιαστική προσέγγιση και ορθή επιλογή υλικών, αναδείχτηκαν τα βιομηχανικά κτίρια του λιμανιού και δόθηκε ευρωπαϊκός χαρακτήρας στην περιοχή που φιλοξενεί κάθε χρόνο χιλιάδες άτομα με αφορμή το διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου και Ντοκιμαντέρ. Ακόμα αναβαθμίστηκε η εικόνα των μουσείων που στεγάζονται στην προβλήτα, στον εκθεσιακό χώρο του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, το Μουσείο Κινηματογράφου και το Μουσείο Φωτογραφίας. Παράλληλα η ανάπλαση αυτή κατάφερε να αναδείξει την προβλήτα του λιμανιού με την τόσο εντυπωσιακή θέα, που μέχρι τώρα απολάμβαναν μόνο οι πελάτες του καφέ- εστιατορίου που στεγάζεται στην προβλήτα, και αποτελεί πλέον σημείο συνάντησης, ανάπαυλας και αναψυχής καθημερινά για εκατοντάδες κόσμο.

A'Προβλήτα Λιμάνι Θεσσαλονίκη

A'Προβλήτα Λιμάνι Θεσσαλονίκη

A'Προβλήτα Λιμάνι Θεσσαλονίκη

Άγνωστη παραμένει μια πολύ διακριτική παρέμβαση στο κέντρο της πόλης, στην οδό Βασιλέως Ηρακλείου με Κομνηνών. Χάρη σε μια πρωτοβουλία του δημάρχου της πόλης, αποσύρθηκαν οι σιδεριές που έκλειναν την πίσω όψη του Παζάρ Χαμάμ, και με την προσθήκη φωτισμού και καθισμάτων, αναδείχθηκε το μνημείο και δημιουργήθηκε ένας μικρός πεζόδρομος σε ένα από τα πιο όμορφα σημεία της πόλης, τα λουλουδάδικα.

Παζάρ Χαμάμ, Θεσσαλονίκη

Παζάρ Χαμάμ, Θεσσαλονίκη

Φυσικά, η πόλη συνεχίζει να έχει σοβαρά προβλήματα και πολλά είναι τα έργα που βρίσκονται σε αναμονή. Το μετρό αναμφίβολα αποτελεί ένα μελανό σημείο με τις τόσες καθυστερήσεις. Σε αναμονή είναι ακόμα, όμως, και η μετεγκατάσταση της ΔΕΘ, η αναβάθμιση του αεροδρομίου ‘Μακεδονία’ και η  μετατροπή της δυτικής περιφερειακής οδού σε κλειστό αστικό αυτοκινητόδρομο.

Μπορεί οι Θεσσαλονικείς να απογοητεύονται με τις καθυστερήσεις στα μεγάλα έργα που εξελίσσονται στην πόλη, αλλά οι αλλαγές στη Θεσσαλονίκη ήταν τα τελευταία χρόνια πολλές και ποιοτικές. Το γεγονός, μάλιστα πως αρκετά είναι ακόμα τα έργα που σύντομα θα παραδοθούν στους πολίτες, κάνει το μέλλον της πόλης ιδιαίτερα ευοίωνο.

Πώς λοιπόν να μην χαίρεσαι που μένεις σε μια πόλη, όπως αυτή;

 

 

Ανακαλύπτοντας τις αλλαγές στην πόλη …

Νέα και Παλιά Παραλία

‘Αυτός που ξεκινώντας δεν ξέρει που πάει, φτάνει μακρύτερα.’ Κάπως έτσι εξελίσσονται τα περισσότερα έργα στην συμπρωτεύουσα. Έχοντας μεγαλώσει σε επαρχιακή πόλη με αυστηρό ιπποδάμειο σύστημα και με τη βαθιά προσανατολιστική γνώση «όποιον δρόμο και να πάρεις σε βγάζει στη θάλασσα», δεν μπορούσε παρά η επόμενη πόλη-σταθμός μου να είναι μια εξέλιξη του τύπου αυτού.

Όσο περισσότερο μένεις σε μια πόλη, αρχίζεις να παρατηρείς με όλο και περισσότερη ωριμότητα τα όμορφα και τα λίγο πιο ενοχλητικά χαρακτηριστικά της. Όλα αυτά βέβαια, αν έχεις την πρόθεση να εξερευνήσεις, αν στρέφεις τα μάτια σου και πέρα απ’ το επίπεδο της βιτρίνας, όπως χαρακτηριστικά θυμάμαι να μας προτρέπουν να κάνουμε στα πρώτα χρόνια της σχολής.

Η πόλη βρίσκεται σε περίοδο αλλαγών. Πολλοί είναι εκείνοι που ήδη κατακρίνουν και αναφέρονται στις αλλαγές αυτές ως κινήσεις χωρίς προγραμματισμό και με μακροπρόθεσμα αποτελέσματα αμφιβόλου ποιότητας. Μπορεί πολλές από τις κατηγορίες αυτές να μην είναι ιδιαίτερα υπερβολικές, αλλά δυστυχώς ή ευτυχώς, έχουμε φτάσει στην εποχή, που αντιστεκόμενοι στην ιδέα της αδράνειας, έχουμε μάθει να εκτιμάμε και το λίγο.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Πρωταγωνιστικό ρόλο στην εξελικτική πορεία της πόλης έπαιξε δίχως δεύτερη σκέψη η Νέα Παραλία. Μετά από λίγο περισσότερο από 2,5 χρόνια έργων, η Νέα Παραλία συνολικού μήκος πέντε χιλιομέτρων, παραδόθηκε (σχεδόν) ολοκληρωμένη στους Θεσσαλονικείς. Λίγες ώρες μετά τα εγκαίνιά της, την Κυριακή 1η Δεκεμβρίου, τα social media γέμισαν φωτογραφίες από κάθε λεπτομέρεια της νέας –νέας παραλίας. Και όχι άδικα! Η αίσθηση που προκαλείται όταν περπατά κανείς εκεί είναι καθαρή περηφάνια για την πόλη στην οποία επέλεξε να βρίσκεται. Άφθονο πράσινο, ποικιλία και ποιότητα υλικών, άνετη κίνηση για τους πεζούς –αν και λίγο αμήχανη για τα ποδήλατα-, άριστη αντιμετώπιση της θέας και της σύνδεσης της με τη θάλασσα. Οι περίφημες ομπρέλες του Ζογγολόπουλου, που πλέον αποτελούν σχεδόν σύμβολο της Θεσσαλονίκης, επανατοποθετήθηκαν σε περίοπτη θέση.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Ο περιπατητής στην παραλία ίσως χρειαστεί να έρθει ‘εξοπλισμένος’ με τον καφέ του, καθώς ακόμη η αδειοδότηση αναψυκτηρίων είναι ιδιαίτερα περιορισμένη, κάτι το οποίο σίγουρα μελλοντικά θα αλλάξει και ας ελπίσουμε πως αυτό θα γίνει χωρίς να διαταραχθεί η αισθητική ισορροπία του περιβάλλοντα χώρου. Χωρίς αυξομειώσεις στα πλάτη του πλακόστρωτου, με εναλλακτικό χώρο περιπάτου σκιασμένο για τους θερινούς μήνες και με εξαιρετικό φωτισμό, που από μακριά παραπέμπει σε κατάρτια στη θάλασσα, η Νέα Παραλία αποτελεί ένα έργο που αποπνέει μια ιδιαίτερα θετική, ευρωπαϊκή αύρα. Περπατώντας κάνεις σχέδια για το με πόσους διαφορετικούς τρόπους μπορείς να την απολαύσεις και φυσικά ανυπομονείς να έρθει το καλοκαίρι…

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Με την ολοκλήρωση των έργων της νέας παραλίας ήρθε ξανά στο προσκήνιο το θέμα της πεζοδρόμησης της παλιάς παραλίας – Λεωφόρου Νίκης. Μετά την θετική αντίδραση των πολιτών στην μόνο-για-πεζούς-παραλία την Παγκόσμια Ημέρα χωρίς Αυτοκίνητο, στις 22 Σεπτεμβρίου, οι αρμόδιοι αποφάσισαν με τα εγκαίνια της Νέας Παραλίας να το επαναλάβουν.

Πεζοδρομημένη Παραλία3
Περπατώντας στην «πειραματικά πεζοδρομημένη» Παραλία, ένα ήταν το βασικό χαρακτηριστικό που άφηνε άπαντες έκπληκτους, η έλλειψη θορύβου. Το πλάτος του πεζοδρομημένου τμήματος της παραλίας δεν θα έλεγε κανείς πως αποτελεί πρόβλημα. Με άνεση μπορεί να απολαύσει τη βόλτα του ο κόσμος, ακόμη και μερικές Κυριακές που τα καροτσάκια – παιδάκια – ποδηλατάκια προκαλούν μια μικρή συμφόρηση. Το βασικό μειονέκτημα όμως της παραλίας είναι ο ιδιαίτερα ενοχλητικός θόρυβος από αυτοκίνητα και μηχανάκια που κινούνται κατά μήκος, κάτι το οποίο φάνηκε εν τέλει να το συνειδητοποιούμε, όταν ο θόρυβος αυτός για πρώτη φορά έλειπε. Απόλυτη ηρεμία και ας ήταν όλος ο δρόμος γεμάτος κόσμο και ποδήλατα. Ησυχία. Μια ατμόσφαιρα που δεν σου έκανε καρδιά να αφήσεις και να ανηφορίσεις προς τη Μητροπόλεως.

Πεζοδρομημένη Παραλία4

ποδήλατα2

Οι Θεσσαλονικείς φαίνεται να περιμένουν με ανυπομονησία κάθε φορά την επόμενη«πειραματική πεζοδρόμηση» της Νίκης. Δυστυχώς, οι οδηγοί της πόλης έρχονται αντιμέτωποι με την κακή οργάνωση όσον αφορά την ομαλή λειτουργία των γύρω εναλλακτικών δρόμων που μπορούν να χρησιμοποιήσουν, καθώς όπως είπαμε η πεζοδρόμηση είναι πειραματική κάθε φορά! Μπορεί να πάρει χρόνια μέχρι να οργανωθεί η κυκλοφορία αποτελεσματικά, αλλά σαφώς μπροστά στην απόλαυση που σου προσφέρει η παραλία της Θεσσαλονίκης, exitus acta probat.

Την περίοδο αυτή διεξάγεται διαγωνισμός φωτογραφίας από τον Σύλλογο Φίλων Νέας Παραλίας Θεσσαλονίκης. Δείτε περισσότερα εδώ.

Φωτογραφίες : Δάφνη Δημητριάδη

 

 

Η αστική κουλτούρα της κρίσης και ο επίσημος(;) σχεδιασμός για την πόλη.

αρχείο λήψης (1)

Το 2009 ταυτίζεται για τον ευρωπαϊκό χώρο με τη «συγκυρία» της οικονομικής κρίσης. Τα νέα δεδομένα θέτουν την κρίση ως καταλυτικό και αναγκαίο παράγοντα μεταλλαγής των πολιτικών του σχεδιασμού για την πόλη και της χρήσης τελικά αυτών των πολιτικών, ως μέσων διαχείρισης της κρίσης. Ως νέο στοιχείο, ο επίσημος λόγος προβάλει και συσχετίζει σχεδιαστικές πολιτικές και επιλογές στον αστικό χώρο, με την επενδυτική δραστηριότητα και την επίτευξη κέρδους, με στόχο την αποπληρωμή του χρέους- στόχος, ο οποίος σήμερα ταυτίζεται με την έξοδο της χώρας από την κρίση άρα και το δημόσιο συμφέρον.

Και ενώ σήμερα μιλάμε για την κρίση -ιδιαίτερα μετά από μια εποχή εκτεταμένης ευημερίας- το ζήτημα της σχέσης της αστικής ανάπτυξης με τις μακροοικονομικές κρίσεις και των διαδικασιών αστικοποίησης και οικοδόμησης του αστικού χώρου με τη γενική θεωρία των νόμων και της κίνησης του κεφαλαίου, έχει αναλυθεί διεξοδικά από τον D.Harvey[1], ο οποίος αποδεικνύει ουσιαστικά ότι η κρίση δεν αποτελεί μια σύγχρονη συγκυρία, έτσι όπως παρουσιάζεται, αλλά περισσότερο ένα δεδομένο για τις πόλεις. Επομένως η ιστορία αλλά και οι πρακτικές που έχουν ακολουθηθεί για τη διαχείριση του προβλήματος είναι λίγο πολύ γνωστές.

Τόσο στις ΗΠΑ όσο και σε επόμενο στάδιο στην Ευρώπη και στο ελληνικό παράδειγμα, η ανάδυση της δημοσιονομικής κρίσης προβάλλεται παράλληλα με την κατάρρευση του κατασκευαστικού κλάδου[2], το δημοσιονομικό χρέος παράλληλα με την πολιτική λιτότητας και τέλος η επίσπευση της ρύθμισης του χρέους προβάλλεται παράλληλα με την απορρύθμιση των πολιτικών για τον αστικό χώρο. Ταυτόχρονα και για ακόμα μια φορά στην ιστορία των «κρίσεων», τα δομικά χαρακτηριστικά της οικονομικής κρίσης, αποτυπώνονται στο χώρο ως φαινόμενα «αστικής κρίσης», που χρήζουν «επίλυσης». Τέτοια φαινόμενα είναι η φυσική και κοινωνική υποβάθμιση του αστικού περιβάλλοντος στα κέντρα των πόλεων, η εντεινόμενη χωρική και κοινωνική πόλωση/αποκλεισμός, οι αλλαγές στην παραγωγική δομή των αστικών κέντρων κ.ά.,.

Η όχι και τόσο νέα αυτή αστική κουλτούρα, μετατρέπει το χώρο της πόλης σε “υποδοχέα” επενδύσεων, ο δε επίσημος σχεδιασμός, αναλαμβάνει το ρόλο «ρυθμιστή» διευκολύνοντας την τακτοποίηση στο χώρο των επενδύσεων και αναδεικνύοντας τους νέους προνομιακούς τόπους. Ωστόσο, και εδώ θα χρησιμοποιήσω τα λόγια του  D.Harvey

«η γη δεν είναι εμπόρευμα με την συνηθισμένη έννοια. Συνιστά μια πλασματική μορφή κεφαλαίου, που απορρέει από τις προσδοκίες για την απόκτηση κέρδους, μέσα από τη μελλοντική διαχείρισή της (μελλοντικές τιμές των ενοικίων, νέα (παραγόμενη) αξία της γης).»[3]

Επομένως, κατανοούμε ότι ο χώρος, με την έννοια της γεωγραφικής θέσης, παίζει σημαντικότερο ρόλο στην παραγωγή αξίας και υπεραξίας, απ’ ότι η λειτουργία/δραστηριότητα, που αναπτύσσεται σε αυτόν και εν συνεχεία αποτελεί προνομιακό πεδίο άσκησης υιοθετούμενης πολιτικής.

Τελικά παρατηρείται σήμερα μια άνευ προηγουμένου απορρύθμιση του χώρου, που σχετίζεται με την αποδυνάμωση του θεσμοθετημένου ή επίσημου χωρικού σχεδιασμού, ο οποίος αντικαθίσταται από σημειακές επεμβάσεις στην πόλη και ad hoc χωροθετήσεις. Όπως φαίνεται σήμερα στον επίσημο σχεδιασμό η αλυσίδα «κρίση-χρέος-επενδύσεις» συμπορεύονται δημιουργώντας νέα δεδομένα, που αποτυπώνονται στον αστικό χώρο, μέσα από τις νέες παρεμβάσεις, οι οποίες δεν εντάσσονται σε ένα πλαίσιο συνολικού σχεδιασμού για την πόλη. Τα παραδείγματα για την Αθήνα δεν είναι λίγα, καθώς περιλαμβάνουν τα μεγάλα project που σχεδιάζονται ήδη ή “ακούγονται”, τόσο για το θαλάσσιο μέτωπο όσο και για το κέντρο της πόλης. Αυτό που μένει να δούμε είναι «η κρίση» της κρίσης και τι θα αφήσει για την πόλη και τους ανθρώπους της.

Ηρώ Μπάλα


[1] Harvey D., 2010, The Urbanisation of Capital, Oxford: Blackwell, 1985 και The Enigma of Capital, and the Crises of Capitalism, London: Profile Books, και

Harvey D., 2012, Οι αστεακές καταβολές των οικονομικών κρίσεων, Μέρος 1o,2o 3ο, 4o, http://www.newleftproject.org/ Αναδημοσίευση REDNotebook

[2] Η κατάρρευση του κατασκευαστικού κλάδου στην Ελλάδα αποτυπώνεται από την τελευταία κλαδική έκθεση της ICAP Group (Νοέμβριος 2012). Σύμφωνα με αυτή, τα έσοδα των τεχνικών επιχειρήσεων από την κατασκευή αυτοτελώς εκτελούμενων έργων κατέγραψαν μείωση της τάξης του 36% το 2012/11, ενώ την περίοδο 2008-2012 παρατηρούνται απώλειες 186.000 θέσεων εργασίας. Σημειώνεται ότι ο κλάδος των κατασκευών έφθασε στην κορύφωσή του το 2006, όπου συνέβαλε κατά 7,8% στο ΑΕΠ της χώρας, ενώ το 2011 η συμμετοχή του μειώθηκε μόλις στο 2,2%.

[3]  Harvey D., 2012, Οι αστεακές καταβολές των οικονομικών κρίσεων, Μέρος 3ο, http://www.newleftproject.org/ Αναδημοσίευση REDNotebook

%d bloggers like this: