Tag Archive | αστικές καλλιέργειες

Από το Μαρούσι στο CanMasDeu και τον Επίκουρο

Ψάχνοντας, πριν από μερικές μέρες, να βρω τον δεύτερο δημοτικό κήπο Αμαρουσίου, που βρίσκεται στο κτήμα Καρέλλα (και σε άμεση επαφή με το κτήμα Συγγρού), πέρασα απέξω από μια μονοκατοικία μ’ έναν πολύ εκτεταμένο κήπο να την περιτριγυρίζει. Εντυπωσιάστηκα από τις καλλιέργειες που είχαν απλώσει οι ιδιοκτήτες σε κάθε γωνιά του· σαν να σε προσκαλούσε ν’ απλώσεις χέρι να πάρεις, περίπου. Στην Άνδρο παλιά έλεγαν «Κτήμα όσο μπορείς και σπίτι όσο χωρείς». Αλλάξαν όμως οι καιροί, ε; Σε κάποια στιγμή δε, πέρασε από το μυαλό μου ότι μπορεί να ήταν και αυτός ο χώρος που είχε παραχωρηθεί από τον Δήμο στους κατοίκους για καλλιέργειες, και γι’ αυτό είχαν κρύψει με μεταλλικά πετάσματα, στερεωμένα καλά στα κάγκελα, τη θέα προς τον κήπο. Αλλά τελικά ο χώρος που είχε παραχωρηθεί για να καλλιεργηθεί από δημοτές του Αμαρουσίου που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες ήταν λίγο πιο κάτω. Δυστυχώς παρατημένος και σε κατάσταση αναμονής, με τις πλαστικές ριγέ κόκκινες κορδέλες να ανεμίζουν σαν ουρές χαρταετών δεμένες πάνω στα μεταλλικά ραβδιά που οριοθετούσαν τις μικρότερες κατατμήσεις της γης. Ελπίζω πάντως, να ξεπεραστούν τα προβλήματα και να προχωρήσει κι αυτός, γιατί σε σχέση με τον πρώτο δημοτικό κήπο Αμαρουσίου βρίσκεται πραγματικά σε περισσότερο προνομιακή θέση.

1ος Δημοτικός Κήπος Αμαρουσίου

Μετά, ολόκληρη περιπέτεια για να βρω τον αυτοδιαχειριζόμενο Αγρό του Πάρκου Τρίτση. Ένας που ρώτησα μου ‘πε: «Ε, αγρός λέγεται άρα μες τους αγρούς θα είναι, τράβα αυτό το δρομάκι και θα τον βρεις». Και αφού περιπλανήθηκα για κάμποση ώρα στα μονοπατάκια ανάμεσα στις φυστικιές, τις ροδιές και τις ελιές βρήκα το φούρνο, το περιβόλι και το κοντέινερ-κονάκι. Δυστυχώς ήταν κλειστός, αλλά τουλάχιστον τώρα ξέρω πού θα τον βρω όταν ξαναπάω.

Θα πει κανείς, μα όλα αυτά είναι ψήγματα αστικών καλλιεργειών μέσα στη δική μας απέραντη τσιμεντούπολη. Ψύλλοι στ’ άχυρα. Αλλά κοίτα που το μικρό κάνει τη διαφορά. Είδατε τελευταίως το πάρκο Ναυαρίνου με τον μικρό του εκπαιδευτικό κήπο στην καρδιά του; Είδατε τι ζωή έχει τραβήξει στα πέριξ του; (Και λέω στα πέριξ γιατί υπάρχουν και αυτοί που διστάζουν ακόμα και να διασχίσουν τη μεγάλη διαγώνιό του που ενώνει ωραία τις δύο άκρες του, και έτσι να περάσουν μπροστά από τον λαχανόκηπό του.) Μεγάλη διαφορά. Κάποιοι λένε μάλιστα, ότι έχουν ανέβει και οι αξίες γης τριγύρω. Μεγάλη διαφορά.

image3_1_05_2013

Από μια γιορτή του Πάρκου Ναυαρίνου δυο Μάηδες πίσω

Είτε πάντως αυτοδιαχειριζόμενα, είτε δημοτικά οργανωμένα, είτε στους κήπους των νοσοκομείων ή των σχολείων, τα μικρά αυτά κτήματα αστικών καλλιεργειών, εκτός από τα τρόφιμα που παράγουν και τον εκπαιδευτικό τους ρόλο, διαμορφώνουν νέα τοπία στην πόλη μας. Και μπορεί να έκαναν την εμφάνισή τους με την κρίση και να μην έχουν τα 13 χρόνια που έχει πίσω του το CanMasDeu στα περίχωρα της Βαρκελώνης, με συνελεύσεις 150 ατόμων και μεγάλη απήχηση στην ευρύτερη γειτονιά, με μεγάλης κλίμακας παραγωγή και με φόντο ένα υπέροχο παλιό εγκαταλελειμένο λεπροκομείο, αλλά σηματοδοτούν μια στροφή.

Sentados_a_la_mesa_en_Can_Masdeu

Γεύμα στο CanMasDeu: Αυτοδιαχειριζόμενος αγρός στα περίχωρα της Βαρκελώνης.

Στην ίδια όμως περίπου στροφή ιδρύθηκε κάποτε και ο Κήπος του Επίκουρου.

Ο κήπος του Επίκουρου θα μπορούσε να θεωρηθεί ένα από τα πρώτα δείγματα αστικής καλλιέργειας στον ελλαδικό χώρο και γενικότερα. Επρόκειτο για έναν κήπο που βρισκόταν ανάμεσα στο Δίπυλο του Κεραμεικού και την Ακαδημία του Πλάτωνα, στα περίχωρα της τότε Αθήνας και εκτός των βόρειων τειχών της. Σήμερα είναι αυτός ο χώρος που περικλείεται από την οδό Πειραιώς, την Ιερά Οδό, τη Λ. Κωνσταντινουπόλεως και τη Λ. Αθηνών. Στη δε οδό Κεραμεικού έχει βρεθεί το δάπεδο μιας κατοικίας που θεωρείται ότι ανήκε στην ομώνυμη σχολή του.

Ο Επίκουρος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Σάμο καθώς ο πατέρας του ήταν Αθηναίος άποικος που είχε πάει στο νησί. Ωστόσο, το δεύτερο μισό του 4ου αιώνα, και μετά από πολλές περιπέτειες, κατέληξε στην Αθήνα όπου και αγόρασε έναν κήπο με σκοπό να ιδρύσει τη φιλοσοφική του σχολή.

Τον 4ο αιώνα π.Χ. όμως, η πόλη των Αθηνών βρίσκεται αντιμέτωπη με μια βαθιά οικονομική και πολιτική κρίση. Συγκεκριμένα ο καθηγητής κλασικής αρχαιολογίας Μ. Τιβέριος γράφει: «Γνωστή, π.χ., είναι η οικονομική κρίση που έπληξε τους Αθηναίους για μεγάλο μέρος του 4ου αι. π.Χ. Οι αρχές της ανάγονται στο τέλος του Πελοποννησιακού πολέμου (403 π.Χ.), που βρήκε την Αθήνα ηττημένη και εξαθλιωμένη. Αξίζει να επισημανθεί ότι κάποια γνωρίσματα της κρίσης αυτής είναι πολύ οικεία και στις μέρες μας. Και τότε οι πλούσιοι έγιναν λιγότεροι και πλουσιότεροι και οι φτωχοί περισσότεροι και φτωχότεροι. Και τότε ο πληθυσμός, κατά ένα μεγάλο μέρος, είχε εγκαταλείψει την ύπαιθρο και είχε αναζητήσει τα μέσα επιβίωσής του στην πόλη».

Μέσα σ’ αυτό λοιπόν το ιστορικό πλαίσιο, ιδρύεται ο Κήπος του Επίκουρου. Τι ήταν όμως ο κήπος αυτός; Ουσιαστικά, ήταν ο τόπος μιας μικρής κοινωνίας, όπου οι επικούρειοι ή «οι από κήπου» είχαν διαμορφώσει εκείνους τους όρους που επέτρεπαν ν’ αναπτυχθούν βαθιές σχέσεις φιλίας και αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ τους. Στον κήπο εκείνο δεν υπήρχαν διαχωρισμοί μεταξύ γυναικών και ανδρών, δούλων και αθηναίων πολιτών. Μια ατμόσφαιρα φιλίας, ψυχαγωγίας και τέρψης ή, με σημερινούς όρους, μια ατμόσφαιρα αλληλεγγύης και αναψυχής, μαζί με τη δυνατότητα πρόσβασης σε καλή διατροφή, δημιουργούσε στενούς δεσμούς μεταξύ των μελών του Κήπου για πολλά χρόνια, ακόμα και μετά τον θάνατο του Επίκουρου.

Όπως συνέβαινε τότε, έτσι και στις μέρες μας, οι άνθρωποι διαμορφώνουν μια μικρή κοινωνία γύρω από τους αστικούς αγρούς, για λόγους αυτοσυντήρησης, αλλά και για να συζητήσουν για την κρίση της πόλης και να αναζητήσουν από κοινού λύσεις, έτσι ώστε το «τοπίο» ν’ αλλάξει επί της ουσίας.

P1040511

 

 

Advertisements

Τώρα που γίνονται όλα πιο πράσινα… (Μέρος Β)

Συνεχίζοντας το προηγούμενο κείμενο για τη φύση, και την ιδεολογία της φύσης που έχει στηθεί στο πέρασμα του χρόνου, αντιλαμβανόμαστε ότι αρκετοί από εμάς έχουμε συνηθίσει να δεχόμαστε κάθε λογής κοινότοπες σκέψεις και αντιλήψεις γύρω απ’αυτήν.

Αναρωτιόμαστε λοιπόν, τι θα μας έκανε να μην αντιμετωπίζουμε τη φύση σαν την παιδική χαρά της πόλης; Όπως για παράδειγμα μετατρέπονται τα βουνά του λεκανοπεδίου της Αττικής την Πρωτομαγιά; Χωρίς καθόλου να θέλω να πω ότι κακώς πηγαίνουμε στην Πάρνηθα, στην Πεντέλη και στον Υμηττό την Πρωτομαγιά. Αντίθετα, στόχος είναι η έκφραση της ανάγκης προς μια διερεύνηση διαφορετικών τρόπων να αντιληφθούμε την ύπαρξή μας στη φύση αλλα και την απελευθέρωση της σκέψης μας από έναν τρόπο αντιμετώπισής της μέσω στόχων τύπου: 10% παγκόσμια μειώση των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα μέχρι το 2080.

Ο Neil Smith στο Uneven Development, όσο μας εξηγεί αναλυτικά το πώς εξελίσσεται η ιδεολογία της φύσης στο πέρασμα των αιώνων από τον ρομαντισμό και την επιστημονική σκέψη, άλλο τόσο μας εξηγεί το πώς αποσιωπάται ο ρόλος της κοινωνίας στην εν λόγω ιδεολογία αλλά και πώς τελικά παράγεται η φύση. Και μεταφράζοντας-παραφράζοντας από μνήμης: Ο Νεύτωνας μας εξηγεί τους φυσικούς νόμους της πτώσης της Φράουλας της Μανωλάδας αλλά δε μας μιλάει καθόλου για το πώς παράχθηκε η φράουλα αυτή, ποιοι εργάστηκαν για την παραγωγή της, πόσες ώρες και κάτω από ποιες συνθήκες. Και επειδή ήδη κάποιοι μπορεί να σκέφτηκαν ότι οι φυσικές επιστήμες θα πρέπει να ασχολούνται με τη φύση ενώ οι κοινωνικές με την κοινωνία, ο Neil Smith σπεύδει να μας υπενθυμίσει ότι οι φυσιοκράτες του 18ου αιώνα θεωρούσαν τη φύση ως την πρωταρχική πηγή αξίας. Στο σταυροδρόμι λοιπόν αυτό, μεταξύ φύσης και κοινωνίας, αναδύεται ένα ολόκληρο ρεύμα σκέψης που ονομάζεται κοινωνική οικολογία. Και το ερώτημα που τίθεται είναι αν πρόκειται για το ίδιο μονοπάτι γύρω από το οποίο μπορούμε να κινηθούμε για να διαμορφώσουμε ένα φυσικότερο μέλλον. Θα μπορούσαν άραγε, οι αυτοοργανωμένοι αστικοί αγροί ή οι κοινωνικοί αγροί τύπου Αβάνας να αποτελούν μια μερική απάντηση του παραπάνω ερωτήματος; Αλλά ας ελπίσουμε ότι το μέλλον μπορεί να κρύβει και άλλες, μεγαλύτερες εκπλήξεις πέρα από τους πιθανούς τρόπους που μπορεί να έχουμε μέχρι τώρα σκεφτεί.

Και τώρα που λέμε για εκπλήξεις, σε λίγο πιο προσωπικό στυλ τα Post Data.

Προσπαθώντας να βρω μια ροή και να καθίσω να γράψω έψαχνα μια μουσική συντροφιά. Τι πιο συνηθισμένο, ε; Έτσι λοιπόν, για άλλη μια φορά, κατέληξα στις έτοιμες playlist του spotify και ειδικότερα σ’ αυτές που έχουν την ετικέτα deep focus. Η αλήθεια είναι ότι έχω καταφύγει αρκετές φορές σ’ αυτές με ευεργετικά αποτελέσματα. Ωστόσο, αυτήν τη φορά, ανακάλυψα μια καινούρια, που δεν την είχα ξανακούσει, με το όνομα Nature Noise. Η εν λόγω playlist σου εξασφαλίζει για 19 ώρες και 17 λεπτά ακούσματα από ζούγκλες με γρύλους, βατράχια, κελαϊδίσματα πουλιών, μικρά θηλαστικά αλλά και ακούσματα από ανέμους, θαλάσσια κύματα και πολλά άλλα συναφή μακρινά-κοντινά και πάντα φυσικά. Πριν όμως καλά καλά απορροφηθώ στην εργασία μου, η σκέψη μου αυτόματα πήδησε σ’ ένα πολύ περίεργο θέαμα που είχα αντικρίσει πριν από λίγα χρόνια σε μια επίσκεψή μου στο μουσείο επιστημών της Βαρκελώνης. Σε μια τεράστια αίθουσα είχαν μεταφέρει ένα κομμάτι τροπικού δάσους. Ήταν επί της ουσίας, η πρώτη γυάλα φύσης που έβλεπα. Τώρα βέβαια μπορώ να εξηγήσω την έκπληξη εκείνη μιας και καταλαβαίνω πια ότι εκείνο το δάσος ήταν η εξέλιξη των κλουβιών ζώων στους ζωολογικούς κήπους και των ενυδρείων. Το πρώτο κομμάτι της playlist κάλλιστα θα μπορούσε να είχε ηχογραφηθεί εκεί μέσα.

%d bloggers like this: