Tag Archive | αλλαγές

Urban Movements

Κάτι καλό παίζει στην Πολωνία!

Διαβάζοντας τις Eξεγερμένες πόλεις του Χάρβεϋ, είναι αδύνατο να μη γοητευθείς από την περιγραφή του ρόλου των πρώτων κοινωνικών κινημάτων πόλης, όπως εμφανίστηκαν τότε, πριν και μετά το Παρίσι του Λεφέβρ. Να μην παρασυρθείς από την αισιοδοξία του ότι τα κινήματα αυτά φέρουν σπέρμα αλλαγής, την κρυμμένη δυνατότητα για «τον μετασχηματισμό της καθημερινής ζωής στην πόλη», όπως συγκεκριμένα γράφει ο προσηνής αυτός γεωγράφος. Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί μια τομή μετάφρασης, απόδοσης και μικροσχολιασμού, που συνδέει νοερά την αφήγηση του Χάρβεϋ με το παρόν της Πολωνίας. Πάντως, δεν χρειάζεται να έχει διαβάσει κανείς Χάρβεϋ ή Λεφέβρ ή κάτι σχετικό τέλος πάντων για να νιώσει μια κάποια αισιοδοξία με τα νέα αυτά από την Πολωνία, κι αυτό γιατί όπως μας διδάσκει η εμπειρία, τα κινήματα είναι συνήθως πιο μπροστά από τα βιβλία. Το αρχικό κείμενο γραμμένο στα αγγλικά από τον Ίγκορ Στοκφισέφσκι (Igor Stokfiszewski) μπορεί κανείς να το διαβάσει εδώ.

we the citizens3

Οι πρόσφατες εκλογές της Πολωνίας (εκλογές του Οκτωβρίου 2011) εξελίχθηκαν σύμφωνα με το σύνηθες σενάριο: Η κυβερνώσα συμμαχία της Πολιτικής Πλατφόρμας με το Πολωνικό Λαϊκό Κόμμα διατήρησαν τον έλεγχό τους στις μεγάλες πόλεις. Ωστόσο, στα τελικά αποτελέσματα σημειώθηκε μια έκπληξη. Το Αστικό Κίνημα, το οποίο για πρώτη φορά κατέβηκε στις εκλογές σαν πανεθνική συμμαχία των ακτιβιστών της πόλης, κέρδισε τη θέση του δημάρχου στη Γκόζουβ Βιελκοπόλσκι (Gorzow Wielkopolski) στη δυτική Πολωνία, καθώς και μία σειρά από θέσεις δημοτικών συμβούλων σε μεγάλες πόλεις, όπως η Βαρσοβία, το Πόζναν και το Τόρουν.

Και παρά το ότι ήταν νεοεισερχόμενο στον εκλογικό αγώνα, το αστικό κίνημα καθόρισε την κατεύθυνση των περισσότερων εκλογικών εκστρατειών. Οι απαιτήσεις του κατέληξαν να συμπεριληφθούν στα εκλογικά προγράμματα των κυρίαρχων πολιτικών κομμάτων, τα οποία έκαναν αγώνα δρόμου ώστε να προσελκύσουν τους ακτιβιστές στις λίστες τους και να αποσπάσουν τη νεανική αριστερή ψήφο!

Untitled

Ποια, λοιπόν, είναι η νέα αυτή πολιτική δύναμη που μπορεί μόνιμα να αλλάξει την πολωνική πολιτική σε τοπικό και εθνικό επίπεδο;

Εμείς οι πολίτες

Στα τέλη του 2007, μια ομάδα κατοίκων της περιοχής Ρατάιε (Ratage) στο Πόζναν, στη δυτική Πολωνία, οργανώθηκε για να υπερασπιστούν το δικαίωμα να έχουν γνώμη για τον σχεδιασμό της γειτονιάς τους. Ο δήμαρχος του Πόζναν και το δημοτικό συμβούλιο είχαν προτείνει να μετατρέψουν μια ερειπωμένη πρώην βιομηχανική ζώνη της γειτονιάς σε νέα περιοχή εμπορίου και κατοικίας. Οι κάτοικοί της, από την άλλη, επέμεναν στη δημιουργία ενός πάρκου και χώρου αναψυχής. Ως εκ τούτου, ενεργοποίησαν την κοινότητα, οργάνωσαν διαμαρτυρίες, έγραψαν αιτήματα και κοινοποίησαν το ζήτημα στα ΜΜΕ.

Η αρνητική δημοσιότητα που πήρε το ζήτημα έφερε σε δύσκολη θέση τις τοπικές αρχές, με αποτέλεσμα να υποχωρήσουν στη δημόσια πίεση και έτσι να αποσύρουν την εμπορική πρόταση ανάπτυξης. Αυτό ήταν το πρώτο σημάδι ότι μια νέα κοινωνική δύναμη αναδυόταν έχοντας τη δυνατότητα να επηρεάσει τις πολεοδομικές πολιτικές στην Πολωνία μέσω της ενεργής συμμετοχής του κοινού.

Επαναστατική αρχιτεκτονική – «Πρασίνισμα» της πόλης

Δράσεις όμως από τα κάτω, ξεκίνησαν να αναδύονται και σε άλλες πολωνικές πόλεις περίπου τον ίδιο καιρό. Ακτιβιστές από το Σοπότ (Sopot) στη βόρεια Πολωνία άρχισαν να κάνουν καλέσματα για συμμετοχικούς προϋπολογισμούς, ακολουθώντας το βραζιλιάνικο μοντέλο του Πόρτο Αλέγκρε. (Και όποιος θεωρεί ότι το Πόρτο Αλέγκρε και η εμπειρία που άφησε στο σχετικό ζήτημα είναι πολύ μακρινά τόσο χρονικά όσο και χωρικά τον παραπέμπω στον εν μέρει συμμετοχικό δημοτικό προϋπολογισμό του Δήμου του Παρισιού από τη νέα δήμαρχό του Αν Ιδάλγο).

Στο Λοτζ (Łódź), στην κεντρική Πολωνία, μια ομάδα ενεργών πολιτών αυτοοργανώθηκε γύρω από το ζήτημα της καθαριότητας στους δημόσιους χώρους. Σταδιακά, αυτές οι ομάδες συγχωνεύτηκαν σ’ ένα κίνημα το οποίο καλούσε για συμμετοχή των πολιτών στη μετατροπή της πρώην βιομηχανικής περιοχής της πόλης, όπως ακριβώς είχε συμβεί στο Πόζναν. Το Λοτζ ήταν ένα σημαντικό βιομηχανικό κέντρο μέχρι το 1989, όταν η βιομηχανία της κλωστοϋφαντουργίας κατέρρευσε και πολλά βιομηχανικά κτίρια έμειναν εγκαταλελειμμένα και ερειπωμένα.

Στη Βαρσοβία, ακτιβιστές πόλης οργάνωσαν πορείες για την προστασία των πράσινων εκτάσεων στο κέντρο της πολωνικής πρωτεύουσας, κατά των αυξήσεων στα εισιτήρια των δημόσιων μέσων και ενάντια στην ιδιωτικοποίηση των δημοτικών κτιρίων.

Μέσα σε λίγα χρόνια, ομάδες όπως το «Δικαίωμα στην πόλη», το «Φόρουμ των κατοίκων» και το «Kίνημα για την κατοικία» δημιουργήθηκαν σχεδόν σε κάθε πολωνική πόλη, φέρνοντας μαζί ανθρώπους διαφόρων ηλικιών και διαφορετικού κοινωνικού και πολιτιστικού υπόβαθρου. Αυτές οι ομάδες αναμίχτηκαν σε μια σειρά από καμπάνιες επαναδιεκδίκησης των δικαιωμάτων στις γειτονιές και στις πόλεις: γράφοντας αιτήσεις, οργανώνοντας διαμαρτυρίες και διαδηλώσεις, καταλαμβάνοντας άδεια κτίρια, οργανώνοντας καταλήψεις και εμποδίζοντας εξώσεις.

we the citizens4

Η πολιτική τους όρεξη άνοιξε με τον χρόνο. Το 2010, στο Πόζναν οι ακτιβιστές διαμόρφωσαν την επιτροπή «Εμείς, οι κάτοικοι του Πόζναν», μια κοινωνική εκλογική επιτροπή για να κατέβουν στις τοπικές εκλογές. Πήραν σχεδόν το 10% των ψήφων αλλά επειδή ο εκλογικός νόμος πριμοδοτούσε τα δύο μεγάλα κόμματα, δεν κατάφεραν να πάρουν μια θέση στο δημοτικό συμβούλιο.

Έτσι, αυτή η εκλογική εμπειρία διευκόλυνε το 2011 το ξεκίνημα μιας άτυπης συμμαχίας, της «Συνόδου των κινημάτων πόλης»* αποτελούμενης από ακτιβιστές αυτή τη φορά απ’ όλη την Πολωνία.

Η σύνοδος είχε ως αντικείμενο τη διατύπωση ενός προγράμματος ώστε να εξασφαλιστεί μια κοινή βάση γύρω από την οποία οι ακτιβιστές θα έχτιζαν τις εκστρατείες τους στις τοπικές κοινότητες. Το πρόγραμμα ήταν εστιασμένο σε τρεις βασικούς πυλώνες:

  • Στις πολιτικές για τον περιορισμό και την αντιστροφή της επέκτασης των κοινωνικοοικονομικών ανισοτήτων και αποκλεισμών
  • Στη βιώσιμη και περιβαλλοντικά φιλική αστική ανάπτυξη για το συμφέρον όλων των πολιτών καθώς και
  • Στην προώθηση αμεσοδημοκρατικών πρακτικών μέσω κοινωνικών συμβουλίων, συμμετοχικών προϋπολογισμών και δημοψηφισμάτων.

Νίκες

Μετά την ίδρυση της συνόδου, τα κινήματα πόλης μεγάλωσαν σε δύναμη και επίδραση. Σε εθνικό επίπεδο, η σύνοδος κατάφερε να ασκήσει πίεση στο υπουργείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και να συμπεριλάβει μερικές από τις πολιτικές της στο πρόγραμμα της εθνικής πολιτικής για τις πόλεις. Σε τοπικό επίπεδο, οι ακτιβιστές πόλεων κατάφεραν να αποκομίσουν πολλές νίκες.

Το 2011, μετά από «παρενόχληση» από τους ακτιβιστές, ο δήμαρχος του Σοπότ συμφώνησε να εφαρμόσει συμμετοχικό προϋπολογισμό στην πόλη. Οι κάτοικοι τώρα μπορούν να αποφασίσουν πως θα ξοδέψουν τα 5 εκ. ζλότι (γύρω στα 1,6 εκ. δολάρια) ή το ένα τοις εκατό του δημοτικού προϋπολογισμού.

Σύντομα και άλλοι δήμαρχοι ακολούθησαν. Στο Λοτζ, οι κάτοικοι αποφασίζουν πώς θα ξοδέψουν τα 40 εκ. ζλότι (13 εκ. δολάρια). Ο δήμαρχος του Λοτζ κάλεσε επίσης τους τοπικούς ακτιβιστές να κάνουν προτάσεις στο συμβούλιο του Τμήματος για την Αναζωογόνηση της πόλης, για συγκεκριμένες πολιτικές κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξής της.

Ο λόγος πάντως που το Λοτζ έγινε πιο συγκαταβατικό στο να αποδεχτεί τα αιτήματα του κινήματος ήταν επειδή ο προηγούμενος δήμαρχός του είχε απομακρυνθεί με λαϊκό δημοψήφισμα τον Γενάρη του 2010. Οι δήμαρχοι των πόλεων Τσενστοχώβα, Όλστυν, Έλμπλονγκ, Μπύτομ και Οστρούντα απομακρύνθηκαν με τον ίδιο τρόπο εξαιτίας της υιοθέτησης πολιτικών σχετικών με την ιδιωτικοποίηση και την εμπορική ανάπτυξη οι οποίες ήταν αντίθετες με τη βούληση των ψηφοφόρων τους.

Η ίδια μοίρα απείλησε τη δήμαρχο της Βαρσοβίας, αλλά το χαμηλό αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος την έσωσε.

Το πιο εντυπωσιακό επίτευγμα όμως του πολωνικού αστικού κινήματος τους τελευταίους μήνες ήταν το ότι έθεσε την υποψηφιότητα της Κρακοβίας για να φιλοξενήσει τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 2022 σε δημοψήφισμα. Αφότου ανακοινώθηκε η υποψηφιότητα τον Νοέμβρη του 2013 οι ακτιβιστές ξεκίνησαν μια εκστρατεία που την ονόμασαν «Κρακοβία ενάντια στους Αγώνες», η οποία έθετε ως στόχο να ενημερώσει τους ανθρώπους για τις αρνητικές επιπτώσεις της φιλοξενίας ενός τόσο μεγάλου αθλητικού γεγονότος. (Ενδιαφέρον είναι επίσης ότι ακόμα και η πόλη της Νέας Υόρκης με τον σχετικά πιο προοδευτικό δήμαρχό της Bill de Blasio απέρριψε σχετικό σενάριο φιλοξενίας των αγώνων. Και μοιάζει μια σειρά από πόλεις να αμφισβητούν επιτέλους, όλο και περισσότερο, την εκ προοιμίου θετική τους επίδραση.)

we the citizens1

Οι αρχές της πόλης υποχώρησαν κάτω από τη λαϊκή πίεση και έβαλαν την απόφαση για την υποψηφιότητα σε δημοψήφισμα, ενώ, γνωρίζοντας ότι το 2010 οι ευρωπαϊκές εκλογές είχαν μόνο 26% συμμετοχή, έθεσαν τον όρο ότι το δημοψήφισμα θα έπρεπε να έχει τουλάχιστον 30% συμμετοχή.

Ωστόσο, προς μεγάλη δυσαρέσκεια των τοπικών αρχών, γύρω στο 36% των πολιτών της Κρακοβίας ψήφισαν και το 70% αυτών είπε όχι στους αγώνες.

Η νίκη της Κρακοβίας έδωσε ώθηση για τη διαμόρφωση μιας συμμαχίας σε εθνικό επίπεδο 12 κοινωνικοπολιτικών οντοτήτων που σχετίζονταν με τη Σύνοδο των κινημάτων πόλης, που κατέβηκε στις τοπικές εκλογές του 2014. Τα αποτελέσματα των εκλογών έδειξαν ότι το κίνημα μπορεί να μετατρέψει την υποστήριξή του σε εκλογικές νίκες.

Με τις βουλευτικές και προεδρικές εκλογές που πλησιάζουν το 2015 (Οκτώβριος 2015), η συμμαχία ελπίζει ότι θα έχει ακόμα μεγαλύτερη πολιτική επιρροή τον επόμενο χρόνο.

Το αστικό κινήμα έχει μεγάλο δρόμο μπροστά του για να κατοχυρώσει μια μόνιμη θέση στον πολιτικό χάρτη της Πολωνίας αλλά η δημόσια παρουσία του, οι επιτυχημένες εκστρατείες του και η αυξανόμενη κοινωνική υποστήριξη δείχνουν ότι υπάρχει μια δεδομένη μετατόπιση στην κοινωνικοπολιτική στάση των Πολωνών. Υπάρχει μια ξεκάθαρα αυξανόμενη στήριξη για βιώσιμη και περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένη ανάπτυξη που να στοχεύει στην πάταξη των ανισοτήτων και των αποκλεισμών και να αναγγέλλει αποτελεσματικές πρακτικές άμεσης δημοκρατίας.

 

postdata:

*«The Urban Movements Congress»

**ιδιαίτερες ευχαριστίες στην Αγνή Μπουινιέβιτς για την επιμέλεια των εξωτικών για μένα πολωνικών ονομάτων προσώπων και πόλεων.

 

Advertisements

Πολίτης και Πόλη, ένας νέος διάλογος ξεκινάει…

Περπατώντας στους δρόμους της Θεσσαλονίκης συχνά πέφτει το μάτι σε μεγάλες αφίσες που παρουσιάζουν κάποια έκθεση, καλλιτεχνική εγκατάσταση, ομιλία. Κοιτάζεις λίγο πιο χαμηλά, εκεί στα ψιλά γράμματα, αναζητώντας το διοργανωτή αυτής της νέας σου ανακάλυψης και αναρωτιέσαι… αν δεν υπήρχαν κι αυτοί, τι θα ’κανα;

Τα τελευταία χρόνια συχνά πέφτουν οι προβολείς σε διάφορες νέες ομάδες εθελοντών. Ομάδες οι οποίες συγκροτούνται από άτομα που αποφασίζουν ν’ ανοίξουν έναν νέου τύπου διάλογο με την πόλη και καταφέρνουν να γεμίζουν δρόμους, κτίρια, πλατείες, στοές με τις πρωτότυπες ιδέες τους. Ο κόσμος έχει ήδη ξεκινήσει να συζητάει γι’ αυτές, να συμμετέχει, να ενημερώνεται και να τις αναγνωρίζει. Ιδιαίτερα θετικό αποτέλεσμα για κάτι το οποίο προορίζεται να γίνει αμισθί, δεν είναι;

Είναι ιδιαίτερα δύσκολο να γίνει μια λίστα με όλες τις ομάδες που δραστηριοποιούνται στην πόλη, πόσο μάλλον να αναλυθεί το έργο τους, αξίζει όμως να κοιτάμε πού και πού αναδρομικά για να κατανοούμε το ότι μέσω του εθελοντισμού είναι δυνατό πολλές φορές να επιτευχθούν τα όσα ζητάει η κοινωνία.

Η ομάδα «Η Θεσσαλονίκη Αλλιώς» σίγουρα αποτελεί το πιο γνωστό «αστικό πείραμα», όπως αυτοαποκαλείται. Η σύνδεσή της με ένα από τα παλαιότερα free press στην Ελλάδα, Parallaxi, και οι εντυπωσιακά συχνές δράσεις της με εκθέσεις, ομιλίες, διαγωνισμούς, συναυλίες, workshops, ξεναγήσεις, αρχιτεκτονικές εγκαταστάσεις και αστικές παρεμβάσεις την έχουν αναδείξει ως την πιο γνωστή ομάδα εθελοντικής αστικής και καλλιτεχνικής παρέμβασης στην πόλη, ιδιαίτερα του αστικού κέντρου, στο οποίο κατά κύριο λόγο δραστηριοποιείται. Πολλές από τις πρωτοβουλίες της στοχεύουν στο διάλογο μεταξύ των πολιτών, ένα διάλογο που αποβλέπει με τη σειρά του στην ανταλλαγή απόψεων σχετικά με το τι λείπει από την πόλη και το πώς αυτό μπορεί να επιτευχθεί. Πολλές από αυτές τις προτάσεις πραγματοποιούνται στη συνέχεια χάρη στις δράσεις της ομάδας, με εκθέσεις, αστικές παρεμβάσεις και δημοσιεύσεις. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της ομάδας αυτής είναι η διάθεση να ασχοληθεί με την πόλη μέσω όλων των αξόνων δημιουργικότητας: χορό, αρχιτεκτονική, μουσική, ζωγραφική, θέατρο, design. Φαίνεται πως πειραματίζεται με όλα κι αυτό της χαρίζει μια σταθερή επιτυχία.

Μία χαρακτηριστική και από τις πιο ενδιαφέρουσες δράσεις του «H Θεσσαλονίκη Αλλιώς» ήταν το «West Side Story», μια δράση που πραγματοποιήθηκε στα δυτικά της πόλης τον περασμένο Ιούνιο και συγκέντρωσε μεγάλο κοινό, διαφόρων ηλικιών. Οργανώθηκε με έναν πολύ πετυχημένο τρόπο ώστε να κινηθεί ο κόσμος προς τις περιοχές δυτικά, να εξερευνήσει κτίρια και δρόμους που μένουν χρόνια στο σκοτάδι και να νιώσει μια μεγαλύτερη οικειότητα με αυτήν την κατά τ’ άλλα ξένη περιοχή.

Με επίκεντρο τον πολίτη και το τι εκείνος ζητάει από την πόλη του, δημιουργήθηκε και η ομάδα citiTEN, η οποία έκανε αισθητή την παρουσία της περίπου πριν από ένα χρόνο, υπό την καθοδήγηση του Imagine the city, με ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον για μεγάλους και μικρούς project.

Μια ομάδα από δέκα κορίτσια ξεκίνησαν έναν νέο διάλογο για τη διαμόρφωση της Θεσσαλονίκης όπως οι πολίτες την ονειρεύονται, μέσα από εκθέσεις, περιπάτους, εικαστικές παρεμβάσεις, ομιλίες, παιχνίδια σε πολλά σημεία-σταθμούς της πόλης, μέσα σε ένα χορταστικό δεκαήμερο του Ιούνη. Η ιδεά του Imagine the City θεωρείται από τις πιο ενδιαφέρουσες προσεγγίσεις της επικοινωνίας πολιτών σχεδιαστών και αποτελεί ένα σημαντικό μάθημα για κάθε άνθρωπο που η αίσθηση της πόλης του τον απασχολεί. Τέτοιου είδους πρωτοβουλίες επιβεβαιώνουν την ευθύνη που ο καθένας μας έχει απέναντι στην πόλη και παράλληλα βοηθούν στο να κατανοήσουμε πόσα πολλά μπορούν οι ιδέες, η ενέργεια και η συλλογικότητα να καταφέρουν, ιδιαίτερα όταν η αλλαγή γίνεται πλέον ανάγκη.

Ο εθελοντισμός τα τελευταία χρόνια έχει αποκτήσει μια περισσότερο οικεία χροιά. Σίγουρα η δυσκολία ανεύρεσης εργασίας –ιδιαίτερα στον εκάστοτε πολυπόθητο τομέα του καθενός– μας κάνει να είμαστε πιο ανοιχτοί σε προτάσεις και επαγρυπνούμε για καθετί που μπορεί να συμβαίνει γύρω μας. Ξαφνικά για πρώτη φορά το άτομο αναζητάει τρόπους να διοχετεύσει την ενέργεια, το μεράκι του, τις γνώσεις του και παράλληλα να εκμεταλλευτεί τον πολύτιμο χρόνο του με κάτι δημιουργικό, έξω από τα αυστηρά όρια του σπιτιού του. Οι ανοιχτές εκθέσεις, οι συζητήσεις, τα workshops, οι εικαστικές παρεμβάσεις στο δημόσιο χώρο, σε συνδυασμό με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και γενικότερα το διαδίκτυο ως μέσο πληροφόρησης δίνουν τη δυνατότητα στο άτομο να γίνει επιτέλους Πολίτης. Ένας πολίτης που αν ενδιαφέρεται, θα ενημερωθεί, θα συμμετάσχει, θα δημιουργήσει, θα επικοινωνήσει, θα ζητήσει, και με λίγη τύχη (γιατί και αυτή πάντα βοηθάει!) θα ανταμειφθεί από την ίδια του την πόλη, που θα αρχίσει να αλλάζει…

 

 

Φλας-Μπακ-Σαλόνικα

Οι εκλογές ολοκληρώθηκαν. Πολλές πόλεις  – βλέπε την πόλη που γεννήθηκα και μεγάλωσα- τις βρήκε η επόμενη μέρα ηττημένες. Αντίθετα, η Θεσσαλονίκη στέκεται γερά στα πόδια της και μπορεί με αισιοδοξία να φανταστεί το μέλλον, απλά κοιτάζοντας στιγμές από το παρελθόν…

Τα τελευταία χρόνια όλη η πόλη ξεκίνησε να συζητάει για τα έργα που γίνονται (και όχι μόνο για αυτά που ΔΕΝ γίνονται…). Πεζοδρομήσεις, αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί, αναπλάσεις…

Η Θεσσαλονίκη έχει καταφέρει τον τελευταίο καιρό να αποκτήσει έναν αρκετά εξωστρεφή χαρακτήρα και να προσελκύει κατοίκους άλλων ελλαδικών πόλεων αλλά και του εξωτερικού να την επισκεφτούν. Είναι άξιο απορίας, πώς μια πόλη σαν τη Θεσσαλονίκη, με τόσο πλούσια ιστορία, την οποία μπορεί να αντιληφθεί κανείς απλά περπατώντας στο ιστορικό της κέντρο, πώς μια πόλη με τόσο ενδιαφέρουσα νυχτερινή ζωή αλλά και γαστρονομικές απολαύσεις, άργησε τόσο πολύ να γίνει τόπος έλξης για τους τουρίστες.

Η πόλη όμως δεν εξελίχθηκε κατά κύριο λόγο για τους τουρίστες, αλλά για τους ίδιους τους κατοίκους της. Η Νέα Παραλία ήταν σίγουρα ένα από τα έργα που όλοι περιμένανε. Δεν αποτελεί μόνο μια πεζοδρομημένη σύνδεση του κέντρου με όλες τις περιοχές έως και την Καλαμαριά, αλλά και έναν ιδιαίτερα χαλαρωτικό χώρο περιπάτου και στάσης δίπλα στη θάλασσα. Όπως και στην πλειοψηφία των αρχιτεκτονικών έργων, έτσι και για την Νέα Παραλία, πολλοί πολίτες στάθηκαν στα αρνητικά στοιχεία, την υπερβολική τσιμεντο-ποίηση, κάτι για το οποίο δεν έχουν και άδικο. Πράγματι η παραλία θα μπορούσε να έχει πολύ μεγαλύτερα ποσοστά πρασίνου, αλλά το έργο παρουσιάζει πολύ εξαιρετικά στοιχεία, τα οποία βέβαια μένει να δούμε και πως θα εξελιχθούν…

Πειραματική Πεζοδρόμηση Αγ. Σοφίας

Πειραματική Πεζοδρόμηση Αγ. Σοφίας

Η πειραματική πεζοδρόμηση της Αγίας Σοφίας αποτέλεσε επίσης μια πολυσυζητημένη αλλαγή στην πόλη (γιατί για έργο δεν μπορούμε να μιλήσουμε). Τα αρνητικά που ακούστηκαν ήταν περισσότερα από τα θετικά, και αυτό γιατί συνδέθηκε περισσότερο με τη λέξη «πειραματική», παρά «πεζοδρόμηση». Τα αυτοκίνητα συνεχίζουν να κυκλοφορούν αλλά και να σταθμεύουν ανάμεσα στα παγκάκια και τις προσωρινές φυτεύσεις. Ο κόσμος συνεχίζει, ως εκ τούτου, να περπατάει κατά κύριο λόγο στα πεζοδρόμια και να ρίχνει γρήγορες ματιές όταν διασχίζει το κομμάτι της ασφάλτου. Αυτό που μας κάνει να αισιοδοξούμε είναι πως παράλληλα με αυτή την πειραματική πεζοδρόμηση, διεξήχθη αρχιτεκτονικός διαγωνισμός για την ανάπλαση του άξονα Αχειροποιήτου – Αγίας Σοφίας, από την οδό Φιλίππου μέχρι τη Λεωφόρο Νίκης. Το πρώτο βραβείο του διαγωνισμού εντυπωσιάζει με την απλότητά του, με όλη τη θετική έννοια της λέξης. Ρεαλιστικό και χωρίς υπερβολικά και επιτηδευμένα στοιχεία, που συνηθίζονται για να εντυπωσιάσουν σε μια πρόταση πεζοδρομημένης διαδρομής, στοχεύει στην οργάνωση αυτού του κατακόρυφου άξονα και την ενσωμάτωση των βυζαντινών μνημείων της οδού στη σύγχρονη ζωή της πόλης. Ο διαγωνισμός ολοκληρώθηκε, τα βραβεία και οι εξαγορές διανεμήθηκαν, τώρα μένει να δούμε την πραγματοποίηση του έργου.

Agias Sofias

Άξονας Αχειροποίητου - Αγ. Σοφίας

Ακόμα ένα σοβαρό βήμα για την σταδιακή πεζοδρόμηση του αστικού κέντρου έγινε με τη οδό Φιλικής Εταιρείας. Ένας δρόμος που σχεδόν κανένας Θεσσαλονικιός δεν είχε ξεχωρίσει, στενός και σκοτεινός, αναδείχτηκε και απέκτησε ζωή, χάρη σε ένα απλό έργο ανάπλασης που ολοκληρώθηκε εντυπωσιακά γρήγορα. Για το συγκεκριμένο έργο προηγήθηκε μάλιστα Workshop και διαγωνισμός ιδεών, στον οποίο δόθηκε η ευκαιρία σε πολλά νεαρά άτομα, κατά κύριο λόγο φοιτητές αρχιτεκτονικής, να συμμετέχουν με τις ιδέες τους, να ανταπεξέλθουν σε πραγματικές συνθήκες ενός αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, να έρθουν σε επαφή με τους κατοίκους της περιοχής και να συνδιαλεχθούν μαζί τους για τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους.

Beforelight - Φιλικής Εταιρείας

Εργαστήριο Συμμετοχικού Σχεδιασμού - Φιλικής Εταιρείας

Εργαστήριο Συμμετοχικού Σχεδιασμού - Φιλικής Εταιρείας

Εργαστήριο Συμμετοχικού Σχεδιασμού - Φιλικής Εταιρείας

Αλλαγές είδαμε και σε αρκετές άλλες οδούς στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Με μεγάλη ταχύτητα αναδιαμορφώθηκαν οδοί, στις οποίες πλέον απαγορεύεται η στάση και η στάθμευση, όπως στη Νικηφόρου Φωκά ( στο τμήμα από Π. Μελά έως Τσιμισκή), στην οδό Μοργκεντάου, Λ. Μαργαρίτη, Χρυσοστόμου Σμύρνης και Ρογκότη. Πολλά ήταν επίσης τα παγκάκια με τα οποία γέμισε η Τσιμισκή και φαίνεται να έχουν εκτιμηθεί ιδιαίτερα από τους κατοίκους, καθώς σπάνια βρίσκεις πλέον κάποιο άδειο.

Ρογκότη

Μία από τις πιο καλοσχεδιασμένες επεμβάσεις πραγματοποιήθηκε, στην πρώτη προβλήτα του λιμανιού. Η επιτυχία αυτού του έργου θεωρώ πως ξεπέρασε κάθε προσδοκία. Με μια λιτή σχεδιαστική προσέγγιση και ορθή επιλογή υλικών, αναδείχτηκαν τα βιομηχανικά κτίρια του λιμανιού και δόθηκε ευρωπαϊκός χαρακτήρας στην περιοχή που φιλοξενεί κάθε χρόνο χιλιάδες άτομα με αφορμή το διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου και Ντοκιμαντέρ. Ακόμα αναβαθμίστηκε η εικόνα των μουσείων που στεγάζονται στην προβλήτα, στον εκθεσιακό χώρο του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, το Μουσείο Κινηματογράφου και το Μουσείο Φωτογραφίας. Παράλληλα η ανάπλαση αυτή κατάφερε να αναδείξει την προβλήτα του λιμανιού με την τόσο εντυπωσιακή θέα, που μέχρι τώρα απολάμβαναν μόνο οι πελάτες του καφέ- εστιατορίου που στεγάζεται στην προβλήτα, και αποτελεί πλέον σημείο συνάντησης, ανάπαυλας και αναψυχής καθημερινά για εκατοντάδες κόσμο.

A'Προβλήτα Λιμάνι Θεσσαλονίκη

A'Προβλήτα Λιμάνι Θεσσαλονίκη

A'Προβλήτα Λιμάνι Θεσσαλονίκη

Άγνωστη παραμένει μια πολύ διακριτική παρέμβαση στο κέντρο της πόλης, στην οδό Βασιλέως Ηρακλείου με Κομνηνών. Χάρη σε μια πρωτοβουλία του δημάρχου της πόλης, αποσύρθηκαν οι σιδεριές που έκλειναν την πίσω όψη του Παζάρ Χαμάμ, και με την προσθήκη φωτισμού και καθισμάτων, αναδείχθηκε το μνημείο και δημιουργήθηκε ένας μικρός πεζόδρομος σε ένα από τα πιο όμορφα σημεία της πόλης, τα λουλουδάδικα.

Παζάρ Χαμάμ, Θεσσαλονίκη

Παζάρ Χαμάμ, Θεσσαλονίκη

Φυσικά, η πόλη συνεχίζει να έχει σοβαρά προβλήματα και πολλά είναι τα έργα που βρίσκονται σε αναμονή. Το μετρό αναμφίβολα αποτελεί ένα μελανό σημείο με τις τόσες καθυστερήσεις. Σε αναμονή είναι ακόμα, όμως, και η μετεγκατάσταση της ΔΕΘ, η αναβάθμιση του αεροδρομίου ‘Μακεδονία’ και η  μετατροπή της δυτικής περιφερειακής οδού σε κλειστό αστικό αυτοκινητόδρομο.

Μπορεί οι Θεσσαλονικείς να απογοητεύονται με τις καθυστερήσεις στα μεγάλα έργα που εξελίσσονται στην πόλη, αλλά οι αλλαγές στη Θεσσαλονίκη ήταν τα τελευταία χρόνια πολλές και ποιοτικές. Το γεγονός, μάλιστα πως αρκετά είναι ακόμα τα έργα που σύντομα θα παραδοθούν στους πολίτες, κάνει το μέλλον της πόλης ιδιαίτερα ευοίωνο.

Πώς λοιπόν να μην χαίρεσαι που μένεις σε μια πόλη, όπως αυτή;

 

 

Ανακαλύπτοντας τις αλλαγές στην πόλη …

Νέα και Παλιά Παραλία

‘Αυτός που ξεκινώντας δεν ξέρει που πάει, φτάνει μακρύτερα.’ Κάπως έτσι εξελίσσονται τα περισσότερα έργα στην συμπρωτεύουσα. Έχοντας μεγαλώσει σε επαρχιακή πόλη με αυστηρό ιπποδάμειο σύστημα και με τη βαθιά προσανατολιστική γνώση «όποιον δρόμο και να πάρεις σε βγάζει στη θάλασσα», δεν μπορούσε παρά η επόμενη πόλη-σταθμός μου να είναι μια εξέλιξη του τύπου αυτού.

Όσο περισσότερο μένεις σε μια πόλη, αρχίζεις να παρατηρείς με όλο και περισσότερη ωριμότητα τα όμορφα και τα λίγο πιο ενοχλητικά χαρακτηριστικά της. Όλα αυτά βέβαια, αν έχεις την πρόθεση να εξερευνήσεις, αν στρέφεις τα μάτια σου και πέρα απ’ το επίπεδο της βιτρίνας, όπως χαρακτηριστικά θυμάμαι να μας προτρέπουν να κάνουμε στα πρώτα χρόνια της σχολής.

Η πόλη βρίσκεται σε περίοδο αλλαγών. Πολλοί είναι εκείνοι που ήδη κατακρίνουν και αναφέρονται στις αλλαγές αυτές ως κινήσεις χωρίς προγραμματισμό και με μακροπρόθεσμα αποτελέσματα αμφιβόλου ποιότητας. Μπορεί πολλές από τις κατηγορίες αυτές να μην είναι ιδιαίτερα υπερβολικές, αλλά δυστυχώς ή ευτυχώς, έχουμε φτάσει στην εποχή, που αντιστεκόμενοι στην ιδέα της αδράνειας, έχουμε μάθει να εκτιμάμε και το λίγο.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Πρωταγωνιστικό ρόλο στην εξελικτική πορεία της πόλης έπαιξε δίχως δεύτερη σκέψη η Νέα Παραλία. Μετά από λίγο περισσότερο από 2,5 χρόνια έργων, η Νέα Παραλία συνολικού μήκος πέντε χιλιομέτρων, παραδόθηκε (σχεδόν) ολοκληρωμένη στους Θεσσαλονικείς. Λίγες ώρες μετά τα εγκαίνιά της, την Κυριακή 1η Δεκεμβρίου, τα social media γέμισαν φωτογραφίες από κάθε λεπτομέρεια της νέας –νέας παραλίας. Και όχι άδικα! Η αίσθηση που προκαλείται όταν περπατά κανείς εκεί είναι καθαρή περηφάνια για την πόλη στην οποία επέλεξε να βρίσκεται. Άφθονο πράσινο, ποικιλία και ποιότητα υλικών, άνετη κίνηση για τους πεζούς –αν και λίγο αμήχανη για τα ποδήλατα-, άριστη αντιμετώπιση της θέας και της σύνδεσης της με τη θάλασσα. Οι περίφημες ομπρέλες του Ζογγολόπουλου, που πλέον αποτελούν σχεδόν σύμβολο της Θεσσαλονίκης, επανατοποθετήθηκαν σε περίοπτη θέση.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Ο περιπατητής στην παραλία ίσως χρειαστεί να έρθει ‘εξοπλισμένος’ με τον καφέ του, καθώς ακόμη η αδειοδότηση αναψυκτηρίων είναι ιδιαίτερα περιορισμένη, κάτι το οποίο σίγουρα μελλοντικά θα αλλάξει και ας ελπίσουμε πως αυτό θα γίνει χωρίς να διαταραχθεί η αισθητική ισορροπία του περιβάλλοντα χώρου. Χωρίς αυξομειώσεις στα πλάτη του πλακόστρωτου, με εναλλακτικό χώρο περιπάτου σκιασμένο για τους θερινούς μήνες και με εξαιρετικό φωτισμό, που από μακριά παραπέμπει σε κατάρτια στη θάλασσα, η Νέα Παραλία αποτελεί ένα έργο που αποπνέει μια ιδιαίτερα θετική, ευρωπαϊκή αύρα. Περπατώντας κάνεις σχέδια για το με πόσους διαφορετικούς τρόπους μπορείς να την απολαύσεις και φυσικά ανυπομονείς να έρθει το καλοκαίρι…

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Με την ολοκλήρωση των έργων της νέας παραλίας ήρθε ξανά στο προσκήνιο το θέμα της πεζοδρόμησης της παλιάς παραλίας – Λεωφόρου Νίκης. Μετά την θετική αντίδραση των πολιτών στην μόνο-για-πεζούς-παραλία την Παγκόσμια Ημέρα χωρίς Αυτοκίνητο, στις 22 Σεπτεμβρίου, οι αρμόδιοι αποφάσισαν με τα εγκαίνια της Νέας Παραλίας να το επαναλάβουν.

Πεζοδρομημένη Παραλία3
Περπατώντας στην «πειραματικά πεζοδρομημένη» Παραλία, ένα ήταν το βασικό χαρακτηριστικό που άφηνε άπαντες έκπληκτους, η έλλειψη θορύβου. Το πλάτος του πεζοδρομημένου τμήματος της παραλίας δεν θα έλεγε κανείς πως αποτελεί πρόβλημα. Με άνεση μπορεί να απολαύσει τη βόλτα του ο κόσμος, ακόμη και μερικές Κυριακές που τα καροτσάκια – παιδάκια – ποδηλατάκια προκαλούν μια μικρή συμφόρηση. Το βασικό μειονέκτημα όμως της παραλίας είναι ο ιδιαίτερα ενοχλητικός θόρυβος από αυτοκίνητα και μηχανάκια που κινούνται κατά μήκος, κάτι το οποίο φάνηκε εν τέλει να το συνειδητοποιούμε, όταν ο θόρυβος αυτός για πρώτη φορά έλειπε. Απόλυτη ηρεμία και ας ήταν όλος ο δρόμος γεμάτος κόσμο και ποδήλατα. Ησυχία. Μια ατμόσφαιρα που δεν σου έκανε καρδιά να αφήσεις και να ανηφορίσεις προς τη Μητροπόλεως.

Πεζοδρομημένη Παραλία4

ποδήλατα2

Οι Θεσσαλονικείς φαίνεται να περιμένουν με ανυπομονησία κάθε φορά την επόμενη«πειραματική πεζοδρόμηση» της Νίκης. Δυστυχώς, οι οδηγοί της πόλης έρχονται αντιμέτωποι με την κακή οργάνωση όσον αφορά την ομαλή λειτουργία των γύρω εναλλακτικών δρόμων που μπορούν να χρησιμοποιήσουν, καθώς όπως είπαμε η πεζοδρόμηση είναι πειραματική κάθε φορά! Μπορεί να πάρει χρόνια μέχρι να οργανωθεί η κυκλοφορία αποτελεσματικά, αλλά σαφώς μπροστά στην απόλαυση που σου προσφέρει η παραλία της Θεσσαλονίκης, exitus acta probat.

Την περίοδο αυτή διεξάγεται διαγωνισμός φωτογραφίας από τον Σύλλογο Φίλων Νέας Παραλίας Θεσσαλονίκης. Δείτε περισσότερα εδώ.

Φωτογραφίες : Δάφνη Δημητριάδη

 

 

%d bloggers like this: