Μεταξύ Καταυλισμού και Πόλης τι υπάρχει;

Το στρατόπεδο συγκέντρωσης και όχι η πόλη αποτελεί σήμερα το βιοπολιτικό παράδειγμα της Δύσης.   (Agamben, Homo Sacer).

Βιοπολιτική: Tο πώς οι όροι της αναπαραγωγής των ατόμων θα τα κάνουν ολοένα και πιο παραγωγικά, άρα και διαθέσιμα προς εκμετάλλευση.

Ένας καταυλισμός ευτυχώς δεν είναι ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης, αν και προσομοιάζει σε πολλά σημεία με αυτό, καθώς αποτελεί και αυτός μια σύγχρονη μορφή κοινωνικής και πολιτικής εξουσίας με μια ισχυρή χωρική διάσταση. Υπό μια πιο ευρεία −ή ίσως όχι και τόσο ευρεία τελικά− έννοια πρόκειται επί της ουσίας για έναν χώρο εγκλεισμού και κράτησης.

Από διάφορες πλευρές μαθαίνει κανείς εύκολα, ότι όταν έγινε ο πόλεμος στο Ιράκ, οι Ιρακινοί πρόσφυγες που κατέφυγαν στη Συρία δεν έμειναν ποτέ σε καταυλισμούς, για τον απλό λόγο ότι οι Σύριοι τους άνοιξαν τα σπίτια τους. Ο Λίβανος, μια πάμφτωχη και ελάχιστη χώρα σε μέγεθος και πληθυσμό, από την αρχή του πολέμου έχει δεχτεί γύρω στο ένα εκατομμύριο πρόσφυγες και δεν έχει δημιουργήσει κανένα προσφυγικό καταυλισμό.

Ο Agamben στις θεωρητικές του αναζητήσεις διακρίνει το βίο από τη γυμνή ζωή, βασιζόμενος στην αποστέρηση των πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων. O ανθρώπινος βίος χωρίς δικαιώματα δεν διαφέρει από τη ζωή ενός ζώου. Ωστόσο, οι πρόσφυγες για τον Agamben αποτελούν μια ειδική περίπτωση καθώς «φέρνουν στο πολιτικό προσκήνιο τη γυμνή ζωή, που συνιστά ταυτόχρονα και την μυστική προϋπόθεσή τους».

Mrajeeb Al Fhood refugee camp

Μεταξύ Καταυλισμού και Πόλης

Είναι γνωστό ήδη ότι οι πιο μικρές και οικονομικά αδύναμες χώρες γύρω από τη Συρία έχουν δεχτεί πολύ περισσότερους πρόσφυγες σε σύγκριση με ολόκληρη τη Γηραιά Ήπειρο. Από τα 22 περίπου εκατομμύρια Σύριων πολιτών έχουν αναγκαστεί να μεταναστεύσουν περισσότεροι από 9 εκατομμύρια εντός και εκτός της Συρίας. Μέσα σ’ αυτό το χάος των αριθμών, η Ευρώπη με ένα μεγάλο μέρος ευθύνης να τη βαραίνει, διαπραγματεύεται για 200 με 250 χιλιάδες πρόσφυγες, όταν η γειτονική Ιορδανία έχει δεχτεί πάνω από 700 χιλιάδες Σύριους πρόσφυγες. Και φυσικά όπως γνωρίζουμε δεν είναι μόνο οι Σύριοι, είναι οι Αφγανοί, οι Ιρακινοί, οι Πακιστανοί και άλλοι πολλοί δύο και τρείς φορές πρόσφυγες, οικονομικοί μετανάστες και αιτούντες άσυλο. Πού μένουν όμως όλοι αυτοί οι άνθρωποι όταν σταματούν να είναι ροές; Πού και πώς «μεταφέρονται» ολόκληρες πόλεις όταν ξεριζώνονται από εμπόλεμες χώρες;

Σε κάποιες περιπτώσεις το πρόβλημα αφήνεται να γίνει τόσο έντονο ώστε η λογική των καταυλισμών να επιβάλλεται. Έτσι, αρκετές φορές στήνονται καταυλισμοί σε τόπους αφιλόξενους, δυσπρόσιτους και απομονωμένους, ώστε να μη γίνονται απειλή για τις κοντινές πόλεις.

Ένας από τους μεγαλύτερους καταυλισμούς προσφύγων βρίσκεται σήμερα στην Ιορδανία στα σύνορα με τη Συρία. Από το καλοκαίρι του 2011 που δημιουργήθηκε το Zaatari έχει δεχτεί κατά περιόδους πάνω από 100 χιλιάδες πρόσφυγες, τείνοντας έτσι να γίνει μία από τις πέντε μεγαλύτερες πόλεις (;) της Ιορδανίας. Οι περισσότεροι πρόσφυγες του καταυλισμού προέρχονται από τη γειτονική συριακή πόλη Daraa ενώ μεγάλο μέρος του πληθυσμού είναι ανήλικοι. Όταν πρωτοϊδρύθηκε ο καταυλισμός, η βοήθεια που έπαιρνε από τις διάφορες Μ.Κ.Ο καθώς και από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες που δραστηριοποιούνταν εκεί ήταν αυξημένη. Με τον καιρό όμως η βοήθεια μειώθηκε και αρκετές από τις οργανώσεις αποχώρησαν. Αυτό το γεγονός αφενός οδήγησε σταδιακά στο να κλείνει η Ιορδανία ολοένα και περισσότερο τα σύνορά της για τους πρόσφυγες, αφετέρου στην ολοένα και μεγαλύτερη αυτοοργάνωση του καταυλισμού στο βαθμό που να προσιδιάζει σε πόλη.
Σε κάθε περίπτωση, οι συνθήκες διαβίωσης στον καταυλισμό είναι ακραίες. Ατελείωτες σειρές από σκηνές για οικογένειες 4 έως και 10 ατόμων. Σοβαρή έλλειψη νερού ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες και άθλιες συνθήκες υγιεινής. Στους πρόσφυγες απαγορεύεται να εργάζονται. Με άλλα λόγια, η εργασία που προσφέρεται από πρόσφυγες σε ιορδανικές επιχειρήσεις αποτελεί αδίκημα. Αν κάποιος από τους Σύριους πρόσφυγες που ζει στο Αμμάν, την ιορδανική πρωτεύουσα, ή σε άλλες πόλεις της Ιορδανίας συλληφθεί να εργάζεται, επιστρέφεται στον καταυλισμό Mrajeeb Al Fhood κοντά στην πόλη Ζarqa ή στον καταυλισμό Zaatari. Στην αρχή τουλάχιστον απαγορευόταν στους πρόσφυγες ακόμα και να βγαίνουν από τον καταυλισμό, καθώς γύρω από τον καταυλισμό και στην είσοδό του υπήρχε αυστηρή φύλαξη.

Από την άλλη, αναπόφευκτα και σταδιακά στους καταυλισμούς αυτούς διαμορφώνονται συνθήκες που θυμίζουν πόλεις. Είμαστε εξοικειωμένοι −τουλάχιστον οι μεγαλύτεροι− με την ιδέα οτι κάποια κομμάτια από τις πόλεις που ζούμε  αποτελούν πρώην προσφυγικές περιοχές, οι οποίες με το πέρασμα του χρόνου ως ένα βαθμό χωνεύτηκαν με τους προγενέστερους πυρήνες κατοίκησης. Πόσο εξοικειωμένοι είμαστε όμως με την ιδέα της δημιουργίας τεράστιων πόλεων από το μηδέν ως αποτέλεσμα ξεριζωμού; Στο Zaatari συγκεκριμένα έχουμε έναν κεντρικό δρόμο που ονομάζεται Champs-Élysées, γύρω από τον οποίο διαμορφώνεται μια αγορά με κάθε είδους καταστήματα. Από φούρνους και κομμωτήρια μέχρι μαγαζιά για κινητά και ταξιδιωτικά γραφεία και ντελιβεράδικα για πίτσες. Υπάρχει σύστημα ονοματοδότησης των δρόμων καθώς φυσικά και σχολεία. Ακόμα μπουρδέλα, βία και εγκληματικότητα. Χωρίς φυσικά να απουσιάζουν οι κοινωνικοί διαχωρισμοί, με κάποιους να έχουν τροχόσπιτα αντί για σκηνές, ιδιωτικούς κήπους, ιδιωτικές τουαλέτες κ.λπ.

Όπως χαρακτηριστικά λέει ο Γερμανός Kilian Kleinschmidt  υπεύθυνος του καταυλισμού Zaatari και εκπρόσωπος της Ύπατης Αρμοστείας για τους πρόσφυγες του Ο.Η.Ε:  «Εμείς χτίζουμε καταυλισμούς ενώ οι πρόσφυγες χτίζουν πόλεις». Ή μήπως μεταξύ του καταυλισμού και της πόλης βρίσκεται η γνωστή σε όλους παραγκούπολη; Κάνοντας έτσι την παραγκούπολη το βιοπολιτικό παράδειγμα Δύσης και Ανατολής;


Πηγές

«Η κυριαρχία πέραν του στρατοπέδου: Κριτική προσέγγιση της έννοιας του στρατοπέδου στο έργο του Giorgio Agamben και της εφαρμογής της στα κέντρα κράτησης  Μεταναστών και Προσφύγων» _Παναγιώτης Σωτήρης
Από το συλλογικό έργο: Το προσφυγικό και μεταναστευτικό ζήτημα: Διαβάσεις και μελέτες Συνόρων.
Επιμέλεια: Σεβαστή Tρομπέτα.

Lessons of DIY Urbanism in a Syrian Refugee Camp

Εκπομπή Salvados: Zaatari

zaatari360

Are refugee camps the best solution for people fleeing a crisis?

A city that’s not a city – inside a Syrian refugee camp

 

 

 

 

Advertisements

Tags: , , , , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: