Θεσσαλονίκη, η προσφυγομάνα

Η Θεσσαλονίκη ήταν πάντα πολύ στενά συνδεδεμένη με τον όρο της «προσφυγιάς». Ιδιαίτερα μετά την Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή πληθυσμών το 1923 και ενώ ακόμα γινόντουσαν προσπάθειες αποκατάστασης των πληγέντων από την καταστροφική πυρκαγιά του 1917, η Θεσσαλονίκη και η Μακεδονία εν γένει, αποτέλεσε πόλο έλξης πολλών προσφύγων -στην Θεσσαλονίκη μόνο υπολογίζεται η άφιξη 90.000 με 120.000 προσφύγων τα χρόνια εκείνα. Ο λόγος για τον οποίο την περίοδο εκείνη πολλοί επέλεγαν πόλεις και χωριά της Μακεδονίας για να αναζητήσουν την νέα τους πατρίδα ήταν καθώς οι περιοχές αυτές μετά από απώλειες πολέμων και μετακινήσεις πληθυσμών παρουσίαζαν άφθονο διαθέσιμο έδαφος και χαμηλή πληθυσμιακή πυκνότητα.

Πληθυσμός Ελληνικών Πόλεων πριν και μετά την Ανταλλαγή Πληθυσμών

Όπως και σε όλες τις ελληνικές πόλεις που δεχτήκανε πρόσφυγες την περίοδο εκείνη, έτσι και στη Θεσσαλονίκη στήθηκαν αρχικά καταυλισμοί σε άμεσα διαθέσιμους χώρους, στρατόπεδα και αγροτική γη, ενώ στην συνέχεια δημιουργήθηκαν περιοχές με παραπήγματα και παραγκουπόλεις. Οι περισσότεροι εξ αυτών των προσφυγικών οικισμών δημιουργήθηκαν σε  σχετικά απομονωμένα σημεία της πόλης προκειμένου να μην διαταραχθεί η «κανονικότητα» του υφιστάμενου πολεοδομικού ιστού καθώς και για «εξασφαλιστεί ένα ομοιογενές κοινωνικό περιβάλλον στους ίδιους τους αστικούς προσφυγικούς οικισμούς».

Ελάχιστοι ήταν οι εύποροι πρόσφυγες που έφτασαν στην πόλη και δεν είχαν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα της αναζήτησης στέγης. Για όλους τους υπολοίπους τα προβλήματα ήταν πολλά. Η αστική αποκατάσταση ήταν μια διαδικασία πολύ αργή και έτσι για χρόνια οι πρόσφυγες είχαν να αντιμετωπίσουν πέρα από την φτώχεια και την πείνα, την έλλειψη υδρευτικού και αποχετευτικού συστήματος, ασθένειες, καθώς και πολλά κοινωνικής φύσεως προβλήματα όπως τον φόβο, την καχυποψία και τις προκαταλήψεις των ντόπιων.

Προσφυγικός Οικισμός Αγίας Φωτεινής, Θεσσαλονίκη

τουμπα

Κατασκευή Οικίας στο συνοικισμό Τούμπας στα μέσα της δεκαετίας του 1920

Η Καλαμαριά, ο δεύτερος σε πληθυσμό σήμερα Δήμος της Θεσσαλονίκης, ήταν μέχρι το 1920 ακατοίκητη και αποτέλεσε μετά την ανταλλαγή πληθυσμών τον πολυπληθέστερο προσφυγικό οικισμό .Το 1926 ξεκίνησε η διανομή οικοπέδων και η κατασκευή κατοικιών με τη βοήθεια της Επιτροπής Αποκατάστασης Προσφύγων και της Κοινωνικής Πρόνοιας. Στους περισσότερους οικισμούς δόθηκαν ονόματα από τις πατρίδες τους (Νέα Κρήνη, Αρετσού, Κατιρλί), καθώς όπως διατύπωναν οι αρχαίοι «πόλη δεν είναι τα τείχη και τα κτίρια αλλά οι ψυχές και το φρόνημα των ανθρώπων που την αποτελούν».

Screenshot 2015-12-01 19.43

Ο πρώτος συνοικισμός στην Καλαμαριά

Ιδιαίτερα σημαντικός ήταν και ο προσφυγικός οικισμός που δημιουργήθηκε στην Άνω Πόλη της Θεσσαλονίκης. Πολλοί πρόσφυγες κατάφεραν να μείνουν σε υφιστάμενες κατοικίες που είχαν αφήσει πίσω τους οι Τούρκοι με την ανταλλαγή πληθυσμών.  Πολλά ήταν και τα σπίτια που χτίστηκαν κολλητά στα τείχη της πόλης. Τα προσφυγικά αυτά κτίσματα, τα επονομαζόμενα «καστρόπληκτα» στέκουν σήμερα ετοιμόρροπα και η κατεδάφισή τους προκειμένου να αναδειχθούν τα Βυζαντινά τείχη, αποτελεί ένα ιδιαίτερα φλέγον ζήτημα της πόλης.

anopoli02

Η Θεσσαλονίκη κατάφερε με την πάροδο των χρόνων και με πολλές δυσκολίες να υποδεχτεί και να εντάξει χιλιάδες πρόσφυγες, ή πιο ορθά άτομα προσφυγικής καταγωγής, στην πόλη και τη ζωή της. Το θέμα των προσφύγων όμως παραμένει και σήμερα εξαιρετικά επίκαιρο. Κύματα προσφύγων φτάνουν κάθε μέρα στην πόλη. Για ακόμη μια φορά, η Θεσσαλονίκη καλείται να αντεπεξέλθει και να αποδείξει πόσο ανοιχτή και ανθρώπινη πόλη είναι. Θα τα καταφέρει;

Φωτογραφίες και Πληροφορίες συνδέονται με τις πηγές τους. 

Πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία σχετικά με την Θεσσαλονίκη μετά την ανταλλαγή πληθυσμών μπορείτε να παρακολουθήσετε στο παρακάτω βίντεο από το αρχείο της ΕΡΤ : http://goo.gl/rjk9t5

 

Advertisements

Tags: , , , , , , , , , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: