Πολεοδομία της Λιτότητας made in USA και η Πόλη Νυχτοφύλακας

Πριν από μερικούς μήνες έτυχε ν’ ασχοληθώ κάπως πιο διεξοδικά μ’ ένα κείμενο του οικονομικού γεωγράφου Jamie Peck για τις πολιτικές λιτότητας στις αμερικανικές πόλεις. Για πολλούς λόγους μου φαίνεται επίκαιρο — αν και, και τότε επίκαιρο μου φαινόταν. Ο τίτλος του, Austerity Urbanism (2012), με πιθανή απόδοση στα ελληνικά ως Πολεοδομία της Λιτότητας.

Στο κείμενό του κατ’ αρχάς αναλύει την ανανεωμένη φάση της λιτότητας μέσα στο γενικότερο πλαίσιο του νεοφιλελευθερισμού, την οποία τοποθετεί χρονικά μετά την κρίση του 2008. Στη συνέχεια, και μέσα από παραδείγματα  συγκεκριμενοποιεί τις δυναμικές της Πολεοδομίας της λιτότητας, τις ισχνές μορφές διακυβέρνησης των πόλεων και τις χωρικές και κοινωνικές τους επιπτώσεις. Επίσης, βλέπει το φαινόμενο της Πολεοδομίας της λιτότητας απ’ την πολιτική του σκοπιά — το ονομάζει άλλωστε και πολιτικό σχέδιο (political project). Τέλος, αναρωτιέται αν η περίοδος αυτή της λιτότητας αντιπροσωπεύει μια φάση ή είναι μια πλευρά των συνεχιζόμενων νεοφιλελεύθερων μετασχηματισμών της Αμερικανικής πόλης. Το κείμενο παρουσιάζει πολλά και αποκαλυπτικά στοιχεία που ξεκίνησα να γράφω αναλυτικά, αλλά στην πορεία σκέφτηκα ότι μάλλον θα είχε περισσότερο νόημα να δώσω μια μικρή σύνοψη ενός δύο παραδειγμάτων, σαν απεριτίφ που σερβίρεται για ν’ ανοίξει η όρεξη.

USA

Στο μέρος της εργασίας που περιγράφει πώς εφαρμόζονται οι ακραίες πολιτικές λιτότητας και η επίθεση στο κράτος πρόνοιας στις αμερικανικές πόλεις, δίνει διάφορα παραδείγματα πόλεων που χρεοκόπησαν ή βρίσκονται στο χείλος της χρεοκοπίας: Μιλάει φυσικά για το Detroit, το Stockton της California, που ονομάστηκε σ’ ενα κείμενο του Εconomist η Ελλάδα της Καλιφόρνιας,  αλλά και για το Harrisbourg (πρωτεύουσα της Pennsylvania), το Rhode Island, την Alabama κ.λπ. Ολόκληρες πολιτείες και πόλεις αφέθηκαν από την κεντρική κυβέρνηση στο έλεος των τραπεζών κατά την κρίση του 2008. Και οι πόλεις αυτές το 2012 ήταν πολλές, πάρα πολλές και διάσπαρτες στις περισσότερες πολιτείες της Αμερικής — κάνει λόγο για πάνω από 300 πόλεις που σε εκείνη τη φάση παλεύαν με τη χρεοκοπία. Από την άλλη, εξηγεί ότι η λιτότητα στην Αμερική δεν συνοδεύει μόνο τις χρεοκοπημένες πόλεις, καθώς το εκρηκτικό της κοκτέιλ μπορεί να εφαρμοστεί κάλλιστα και σε ακμάζουσες πόλεις, όπως για παράδειγμα στο Chicago, αλλά παρουσιάζει και μεγάλη επιμονή στις περιπτώσεις πόλεων με μεγάλα σωματεία και ισχυρό κράτος πρόνοιας. Λιτότητα λοιπόν παντός καιρού, λιτότητα μέχρι τελικής πτώσεως, γιατί… έτσι τους αξίζει, και παρά το γεγονός ότι εκεί ήταν ξεκάθαρο ότι η κρίση δεν οφειλόταν στο κακό Κράτος αλλά στις τράπεζες. 

Μόνο στην πολιτεία του Michigan (που σε έκταση είναι μεγαλύτερο από την Ελλάδα) η λίστα των χρεοκοπημένων πόλεων είναι μακρά (Detroit, Benton Harbor, Pontiac, Flint κ.τ.λ.), παρά το γεγονός ότι το Detroit ήταν η περισσότερο προβεβλημένη περίπτωση. Έτσι, σταχυολογώντας για την υπόθεση του Detroit, ενδιαφέρον αρχικά προκαλεί το πώς ταγκάρονταν οι αποφάσεις περί λιτότητας. Για παράδειγμα, όπως μας λέει ο J.Peck, «Tο επιλεκτικό σβήσιμο του δημοτικού φωτισμού και η μόνιμη απομάκρυνση 1.300 φωτιστικών, αφήνοντας μόνο μερικά σε κάποια στρατηγικά σημεία, χαρακτηρίστηκε από έναν δημοτικό σύμβουλο του Detroit ως υπεύθυνη μείωση».

Και σε άλλα  σημεία όμως, μαθαίνουμε ότι, όταν το Detroit μπήκε σε επιτήρηση και οι πολίτες ήθελαν να αποφύγουν την Public ACTA 4, μια αμφιλεγόμενη σειρά από μέτρα που ουσιαστικά παραχωρούσε όλες τις εξουσίες της πολιτείας σ’ έναν διαχειριστή κρίσης, «οι προσπάθειες που έκαναν για να αποφύγουν την επέμβαση ήταν εντυπωσιακές». «Ολόκληρες γειτονιές είχαν συνειδητά οριστεί ως περιοχές αποεπένδυσης, ενώ άλλες λάμβαναν δημοτικές υπηρεσίες ανά τρεις». Έτσι, «στην πραγματικότητα για να αποφύγουν την de facto χρεοκοπία και την από άνωθεν ACTA 4, επέβαλλαν στους εαυτούς τους εκ προοιμίου ακραία μέτρα λιτότητας που και ίδια η ACTA  θα επέβαλλε αν εφαρμοζόταν — λογιστικό έλεγχο, περικοπές, συναινετικές υποχωρήσεις από τα εργατικά σωματεία κ.λπ.» Και παρ’ όλες «τις εγγυήσεις και τις ρητορικές προστασίας των ζωτικών τομέων του δημοσίου, ο νέος προϋπολογισμός μείωσε τους μισθούς των πυροσβεστών και της αστυνομίας αλλά και τα δρομολόγια των λεωφορείων». Στo σημείο αυτό θα έπρεπε να εξηγήσουμε ότι στο Detroit εκτός από τους φτωχότερους αφροαμερικανούς και ισπανόφωνους που κατοικούν στις κεντρικές γειτονιές της πόλης, υπάρχουν και οι περισσότερο ευκατάστατες κοινωνικές ομάδες, οι οποίες χωρικά εντοπίζονται στα προάστια. Σε μια πόλη με τρομακτική ανεργία και απουσία δημόσιων συγκοινωνιών (για τον απλό λόγο ότι η παρουσία των μεγάλων αυτοκινητοβιομηχανιών δεν άφησε περιθώρια για ανάπτυξη υποτυπώδους δικτύου μέσων μαζικής μεταφοράς) οι επιπρόσθετες περικοπές στα μέσα μεταφοράς οδηγούν αυτομάτως στον αποκλεισμό των χαμηλότερων εισοδηματικών τάξεων από τη διεκδίκηση θέσεων εργασίας στα πλούσια προάστια. Και για κλείσιμο, η  διαπίστωση ότι: «Όλες αυτές οι πολιτικές δυστυχώς έγιναν αποδεκτές σχεδόν με αρρωστημένη παραίτηση παρά με αντίσταση με νόημα». Παρ’ όλα αυτά, όπως όλοι γνωρίζουμε, το Detroit χρεοκόπησε.

Colorado Springs, η Πόλη Νυχτοφύλακας

Η περίπτωση όμως του Colorado Springs είναι αυτή όπου η πολιτική της λιτότητας αντανακλούσε την επιθυμία των ανθρώπων. Οι πολίτες του Colorado Springs αποδείχτηκαν οι καλύτεροι μαθητές της λιτότητας. Έτσι μαθαίνουμε πως «Οι σχετικά εύποροι, αλλά ιδεολογικά κατά της φορολόγησης, κάτοικοι του Colorado Springs αποφάσισαν να προχωρήσουν σε μείωση της τάσης του ηλεκτρικού αντί για το ολοκληρωτικό μπλάκ άουτ» ή στη διαμόρφωση εθελοντικών συνασπισμών από κατοίκους έτσι ώστε να πληρώσουν τις επανασυνδέσεις του ηλεκτρικού — σε επίπεδο κάθε δρόμου ξεχωριστά.

Γιατί όμως αυτός ο ομαδικός παροξυσμός λιτότητας; Όπως μας εξηγεί, η Colorado Springs έχει μείνει γνωστή στην Αμερική σαν η πρωτεύουσα της Xριστιανικής Δεξιάς. Ο χαρακτήρας αυτής της ξεχωριστής μετα-βιομηχανικής πόλης ξεκίνησε να διαμορφώνεται το 1980. «Η Colorado Springs προσπαθώντας να διαφοροποιήσει την οικονομική της βάση που σχεδόν αποκλειστικά στηριζόταν στις στρατιωτικές εγκαταστάσεις κατά την περίοδο του ψυχρού πολέμου, στόχευσε στους τομείς υψηλής τεχνολογίας και έντασης γνώσης». Παράλληλα όμως, εισήγαγε και ένα πακέτο φορολογικών ελαφρύνσεων σχεδιασμένων να προσελκύσουν θρησκευτικές οργανώσεις. Έτσι, χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της μεταφοράς του κολοσσού Focus on the Family από το Los Angeles στο Colorado (1.200 υπάλληλοι) το 1991 αλλά και η ψήφιση του νομοσχεδίου του TABOR που λειτούργησε «σαν πρελούδιο για μια συνταγματική τροπολογία που οδήγησε την Πολιτεία του Colorado να υιοθετήσει πολιτική μόνιμου περιορισμού στην αύξηση της φορολογίας της ιδιοκτησίας. (…) Μόδα έγινε επίσης η συνεχής μείωση των δημόσιων υπηρεσιών». Oι συμπαθούντες την πολιτική αυτή έλεγαν ότι «οι περικοπές πήγαιναν πολύ καλύτερα ακόμα και από μια δημοσιονομική συντηρητική ατζέντα». Οι φόροι της ιδιοκτησίας είχαν πέσει κατά 41% —απ’ τους χαμηλότερους στις ΗΠΑ— και οι πόλεις της πολιτείας του Colorado ουσιαστικά χρηματοδοτούνταν από τη διάχυση, προς τα κάτω, του φόρου κατανάλωσης. «Όταν δε, κατά την τελευταία ύφεση, η κατανάλωση συρρικνώθηκε: έκλεισαν τα πάρκα και τα δημόσια λουτρά καθώς επίσης σταμάτησε και η περιποίηση των δρόμων, το κούρεμα του γρασιδιού κ.λπ. Ενώ στην do-it-yourself πόλη, τα ¾ των υπαλλήλων της πόλης δουλεύουν στον τομέα της ασφάλειας, διαμορφώνοντας με αυτόν τον τρόπο αυτό που λέγεται το Κράτος Νυχτοφύλακας. (A NIGHT WATCHMAN STATE)»

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertisements

Tags: , , , , , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: