Archive | May 2015

Τα νέα… διατηρητέα της Θεσσαλονίκης

Διατηρητέα οικοδομή, είναι δυνατόν να μην ξεχωρίζει μέσα κι έξω; θυμάμαι να λέω με περίσσια περηφάνια σε όποιον επισκεπτόταν το σπίτι όπου έχω την τύχη να μένω τα τελευταία χρόνια… Πριν από λίγες μέρες μια θυροκολλημένη ανακοίνωση στην είσοδο της πολυκατοικίας με έπιασε ελαφρώς εξαπίνης.

«Χαρακτηρισμός μεμονωμένων κτιρίων εντός του “Ιστορικού Τόπου” ως διατηρητέων μνημείων»

Τα νέα διατηρητέα της πόλης

Τα νέα διατηρητέα της πόλης

 

Η οικοδομή μου, λοιπόν, μαζί με άλλες περίπου 200 μεμονωμένες οικοδομές και σύνολα κτιρίων-καταστημάτων πρόκειται πολύ σύντομα να χαρακτηρισθούν διατηρητέα. Εξαιρετική πρωτοβουλία, ιδιαίτερα αν λάβει κανείς υπόψη του και την περίοδο που βρισκόμαστε, να δοθεί αυτή η σημασία, η πρέπουσα και καθυστερημένη κακά τα ψέμματα σημασία, σε ορισμένα αξιόλογα κτίρια της πόλης.

Στην επίσημη σελίδα του Δήμου μπορούν ιδιοκτήτες αλλά και λοιποί ενδιαφερόμενοι να ενημερωθούν για τους λόγους για τους οποίους το κάθε κτίριο θεωρείται ικανό να φέρει τον τίτλο του διατηρητέου.

Τα προτεινόμενα κτίρια χτίστηκαν μετά την πυρκαγιά του 1917, μια ημερομηνία ορόσημο για την ιστορία της πόλης. Τα περισσότερα παραδείγματα φέρουν εκλεκτικιστικά στοιχεία, αλλά και χαρακτηριστικά άλλων μεταγενέστερων ρυθμών της σύγχρονης ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής, όπως η Art Deco και η μοντέρνα αρχιτεκτονική. Τρούλοι, στοές, καμπυλωμένοι εξώστες, καθαρές γεωμετρίες και συμμετρίες, φουρούσια, μεταλλικά κιγκλιδώματα, έρκερ, οριζοντιότητες, κατακορυφότητες, προεξέχοντα γείσα, εξωστόθυρες, γλυπτικοί διάκοσμοι… Η πόλη ξαφνικά άρχισε να γεμίζει με ζωντανά παραδείγματα όλης της ιστορίας της αρχιτεκτονικής που σπουδάσαμε.

Π. Μελά 21 (προσωπικό αρχείο)

Π. Μελά 21 (προσωπικό αρχείο)

Λ.Νίκης 15

Λ. Νίκης 15 (προσωπικό αρχείο)

Τσιμισκή 59 (προσωπικό αρχείο)

Τσιμισκή 59 (προσωπικό αρχείο)

Αλ. Σβώλου 11 (προσωπικό αρχείο)

Αλ. Σβώλου 11 (προσωπικό αρχείο)

Ζεύξιδος 7 & Παύλου Μελά (προσωπικό αρχείο)

Ζεύξιδος 7 & Παύλου Μελά (προσωπικό αρχείο)

Πρακτικά όμως ο χαρακτηρισμός του διατηρητέου τι σημαίνει; Πώς θα υλοποιηθεί αυτή η πολυπόθητη «προστασία» τους; Μέσω ειδικών όρων και περιορισμών δόμησης θα υλοποιηθούν επεμβάσεις για την αποκατάσταση τυχών στοιχείων που αλλοιώθηκαν με την πάροδο του χρόνου, θα απομακρυνθούν στοιχεία που θίγουν τον χαρακτήρα των όψεων των κτιρίων, θα αναδειχθούν όσα στοιχεία αποκαλύπτουν την κατασκευαστική λογική της εκάστοτε εποχής, και όλες οι εσωτερικές τροποποιήσεις θα πρέπει να πραγματοποιηθούν με μεθόδους και υλικά που να καθιστούν τις αλλαγές αναστρέψιμες.

Καρόλου Ντηλ 19 (προσωπικό αρχείο)

Καρόλου Ντηλ 19 (προσωπικό αρχείο)

Αλ.Σβώλου 9 (προσωπικό αρχείο)

Αλ.Σβώλου 9 (προσωπικό αρχείο)

Τσιμισκή 79 (προσωπικό αρχείο)

Τσιμισκή 79 (προσωπικό αρχείο)

Παύλου Μελά 46 (προσωπικό αρχείο)

Π. Μελά 46 (προσωπικό αρχείο)

Πολλά από τα προτεινόμενα προς χαρακτηρισμό κτίρια της λίστας είχαν επισημανθεί ως αξιόλογα από την ΕΠΑ (Επιχείρηση Πολεοδομικής Ανασυγκρότησης) το 1983, αλλά δυστυχώς καμία ενέργεια προστασίας τους δεν πραγματοποιήθηκε. Μένει τώρα να δούμε τη διάθεση των ιδιοκτητών να συμμετάσχουν σε αυτή την πρωτοβουλία, ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι κατεδαφίσεις αξιόλογων κτιρίων εξαιτίας της όχι μόνο ατομικής αλλά και κοινωνικής αδιαφορίας μας.

Π. Μελά 22 (προσωπικό αρχείο)

Π. Μελά 22 (προσωπικό αρχείο)

Τσιμισκή 81 (προσωπικό αρχείο)

Τσιμισκή 81 (προσωπικό αρχείο)

Π.Π.Γερμανού 26

Π.Π.Γερμανού 26 (προσωπικό αρχείο)

Κούσκουρα 7 (προσωπικό αρχείο)

Κούσκουρα 7 (προσωπικό αρχείο)

Αλ. Σβώλου 15 (προσωπικό αρχείο)

Αλ. Σβώλου 15 (προσωπικό αρχείο)

Λ. Νίκης 35 (προσωπικό αρχείο)

Λ. Νίκης 35 (προσωπικό αρχείο)

Π. Π. Γερμανού 37 (προσωπικό αρχείο)

Π. Π. Γερμανού 37 (προσωπικό αρχείο)

Τσιμισκή 83 (προσωπικό αρχείο)

Τσιμισκή 83 (προσωπικό αρχείο)

Advertisements

Ένας κήπος

Η Ιερά Οδός φέρει μια σημαντική ιστορική μνήμη, καθώς ακολουθεί την πορεία της πομπής των Ελευσίνιων Μυστηρίων. Στην αρχαιότητα ξεκινούσε από την Ιερά Πύλη και κατέληγε στην Ελευσίνα, περνώντας μέσα από τον Ελαιώνα των Αθηνών. Αλλά και στους οθωμανικούς χρόνους, όταν το 1778 ο Χατζή Αλής Χασεκής έχτισε το νέο τείχος, η Γυφτόπορτα ή πόρτα του Μοριά (Οι επτά πύλες του τείχους του Χασεκή) ταυτίζεται χωρικά με την Ιερά Πύλη.
Σ’ αυτό το ειδυλλιακό τοπίο, εκτός των τειχών, είχε κτίσει ο βοεβόδας της Αττικής την οικία του. Και μετά την απελευθέρωση και τη δημιουργία του νέου ελληνικού κράτους, η Αμαλία το επέλεξε ως χώρο για να φτιάξει έναν από τους κήπους της.

01

Stademann, Άποψη της Ιεράς Οδού 1841. Δεξιά, το συγκρότημα του Μεταξουργείου και πάνω στον άξονα της |εράς Οδού, η οικία Χασεκή. Στο βάθος ο Ελαιώνας. Η εικόνα αυτή δεν διαφοροποιήθηκε παρά μόνο εκατό χρόνια μετά

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Περπατώντας σήμερα κατά μήκος της Ιεράς Οδού, στο ύψος του Γεωπονικού Πανεπιστημίου (πηγή: προσωπικό αρχείο)

Ο κήπος της Αμαλίας είναι το Κτήμα Χασεκή, που βρίσκεται μέσα στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο, στη συμβολή της Ιεράς οδού με τη Σπ. Πάτση. Σύμφωνα με τα κηποτεχνικά πρότυπα της εποχής, τμήματα αρχαιολογικών ευρημάτων τοποθετήθηκαν in situ κατά τη διαμόρφωσή του, δημιουργώντας ένα εξαιρετικό δείγμα κηποτεχνίας.

02

Ενσωματωμένες στο τοπίο αρχαιότητες (πηγή: προσωπικό αρχείο)

Διαμορφώθηκε ως βοτανικός κήπος και σ’ αυτόν είναι ενταγμένα (εκτός από στοιχεία της αρχαιότητας) η οθωμανική κρήνη του Χασεκή, καθώς και το πρώτο σιδερένιο θερμοκήπιο στην Ελλάδα, κατά τα πρότυπα του αντίστοιχου της εποχής στο Λονδίνο. Αποτελεί ένα δείγμα εξαιρετικής κηποτεχνίας, είναι ένας τόπος ιστορικός, ο οποίος μέσα στο αστικό αττικό τοπίο μπορεί να λειτουργήσει ως ορόσημο (landmark).

Η μεγάλη σημασία του κήπου, υπογραμμίζεται και από τη Χάρτα της Φλωρεντίας (ICOMOS & IFLA, 1981), όπου και προσδιορίζεται η έννοια του ιστορικού κήπου ως αρχιτεκτονικού δημιουργήματος και ο χαρακτηρισμός του ως μνημείου (άρθρο 1).

03

Η είσοδος στον κήπο (πηγή: προσωπικό αρχείο)

04

Η οθωμανική κρήνη του Χασεκή (πηγή: προσωπικό αρχείο)

05

Το πρώτο σιδερένιο θερμοκήπιο στην Ελλάδα, στα πρότυπα του αντίστοιχου αγγλικού της εποχής (πηγή: προσωπικό αρχείο)

06

Μικρά φυτώρια, όπως φαίνονται από ένα περιπατητή επί της Ιεράς Οδού (πηγή: προσωπικό αρχείο)

Τα ιστορικά στοιχεία του κήπου είναι από την ανακοίνωση στο 1st WSEAS Conference on Landscape Architecture, Algarve, Portugal, 11-13/05/2008, των: CHARKIOLAKIS NIKOLAOS, MIKELAKIS MANOS, PSALLIDA MARIA: «Landscape Architecture in the Recreational Parks and Botanical Gardens of Athens: a Historical Preview. The Cases of Royal Garden, Haseki’s Farm, Heptalophos and Zappeion Gardens».

Τώρα που γίνονται όλα πιο πράσινα… (Μέρος Β)

Συνεχίζοντας το προηγούμενο κείμενο για τη φύση, και την ιδεολογία της φύσης που έχει στηθεί στο πέρασμα του χρόνου, αντιλαμβανόμαστε ότι αρκετοί από εμάς έχουμε συνηθίσει να δεχόμαστε κάθε λογής κοινότοπες σκέψεις και αντιλήψεις γύρω απ’αυτήν.

Αναρωτιόμαστε λοιπόν, τι θα μας έκανε να μην αντιμετωπίζουμε τη φύση σαν την παιδική χαρά της πόλης; Όπως για παράδειγμα μετατρέπονται τα βουνά του λεκανοπεδίου της Αττικής την Πρωτομαγιά; Χωρίς καθόλου να θέλω να πω ότι κακώς πηγαίνουμε στην Πάρνηθα, στην Πεντέλη και στον Υμηττό την Πρωτομαγιά. Αντίθετα, στόχος είναι η έκφραση της ανάγκης προς μια διερεύνηση διαφορετικών τρόπων να αντιληφθούμε την ύπαρξή μας στη φύση αλλα και την απελευθέρωση της σκέψης μας από έναν τρόπο αντιμετώπισής της μέσω στόχων τύπου: 10% παγκόσμια μειώση των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα μέχρι το 2080.

Ο Neil Smith στο Uneven Development, όσο μας εξηγεί αναλυτικά το πώς εξελίσσεται η ιδεολογία της φύσης στο πέρασμα των αιώνων από τον ρομαντισμό και την επιστημονική σκέψη, άλλο τόσο μας εξηγεί το πώς αποσιωπάται ο ρόλος της κοινωνίας στην εν λόγω ιδεολογία αλλά και πώς τελικά παράγεται η φύση. Και μεταφράζοντας-παραφράζοντας από μνήμης: Ο Νεύτωνας μας εξηγεί τους φυσικούς νόμους της πτώσης της Φράουλας της Μανωλάδας αλλά δε μας μιλάει καθόλου για το πώς παράχθηκε η φράουλα αυτή, ποιοι εργάστηκαν για την παραγωγή της, πόσες ώρες και κάτω από ποιες συνθήκες. Και επειδή ήδη κάποιοι μπορεί να σκέφτηκαν ότι οι φυσικές επιστήμες θα πρέπει να ασχολούνται με τη φύση ενώ οι κοινωνικές με την κοινωνία, ο Neil Smith σπεύδει να μας υπενθυμίσει ότι οι φυσιοκράτες του 18ου αιώνα θεωρούσαν τη φύση ως την πρωταρχική πηγή αξίας. Στο σταυροδρόμι λοιπόν αυτό, μεταξύ φύσης και κοινωνίας, αναδύεται ένα ολόκληρο ρεύμα σκέψης που ονομάζεται κοινωνική οικολογία. Και το ερώτημα που τίθεται είναι αν πρόκειται για το ίδιο μονοπάτι γύρω από το οποίο μπορούμε να κινηθούμε για να διαμορφώσουμε ένα φυσικότερο μέλλον. Θα μπορούσαν άραγε, οι αυτοοργανωμένοι αστικοί αγροί ή οι κοινωνικοί αγροί τύπου Αβάνας να αποτελούν μια μερική απάντηση του παραπάνω ερωτήματος; Αλλά ας ελπίσουμε ότι το μέλλον μπορεί να κρύβει και άλλες, μεγαλύτερες εκπλήξεις πέρα από τους πιθανούς τρόπους που μπορεί να έχουμε μέχρι τώρα σκεφτεί.

Και τώρα που λέμε για εκπλήξεις, σε λίγο πιο προσωπικό στυλ τα Post Data.

Προσπαθώντας να βρω μια ροή και να καθίσω να γράψω έψαχνα μια μουσική συντροφιά. Τι πιο συνηθισμένο, ε; Έτσι λοιπόν, για άλλη μια φορά, κατέληξα στις έτοιμες playlist του spotify και ειδικότερα σ’ αυτές που έχουν την ετικέτα deep focus. Η αλήθεια είναι ότι έχω καταφύγει αρκετές φορές σ’ αυτές με ευεργετικά αποτελέσματα. Ωστόσο, αυτήν τη φορά, ανακάλυψα μια καινούρια, που δεν την είχα ξανακούσει, με το όνομα Nature Noise. Η εν λόγω playlist σου εξασφαλίζει για 19 ώρες και 17 λεπτά ακούσματα από ζούγκλες με γρύλους, βατράχια, κελαϊδίσματα πουλιών, μικρά θηλαστικά αλλά και ακούσματα από ανέμους, θαλάσσια κύματα και πολλά άλλα συναφή μακρινά-κοντινά και πάντα φυσικά. Πριν όμως καλά καλά απορροφηθώ στην εργασία μου, η σκέψη μου αυτόματα πήδησε σ’ ένα πολύ περίεργο θέαμα που είχα αντικρίσει πριν από λίγα χρόνια σε μια επίσκεψή μου στο μουσείο επιστημών της Βαρκελώνης. Σε μια τεράστια αίθουσα είχαν μεταφέρει ένα κομμάτι τροπικού δάσους. Ήταν επί της ουσίας, η πρώτη γυάλα φύσης που έβλεπα. Τώρα βέβαια μπορώ να εξηγήσω την έκπληξη εκείνη μιας και καταλαβαίνω πια ότι εκείνο το δάσος ήταν η εξέλιξη των κλουβιών ζώων στους ζωολογικούς κήπους και των ενυδρείων. Το πρώτο κομμάτι της playlist κάλλιστα θα μπορούσε να είχε ηχογραφηθεί εκεί μέσα.

Εκτός

E.Degas

young Spartans exercising

Πρωτομαγιά στη Λακωνία, ανθισμένες πορτοκαλιές και ένα δυνατό καθαρό φως.

Ανεβήκαμε στον λόφο του Αμυκλαίου, εκεί που κάποτε οι Σπαρτιάτες έρχονταν και έκαναν τη δικιά τους μεγάλη γιορτή, τα Υακίνθεια. Ευρήματα δεν βρέθηκαν πολλά, όμως η ένταση του χώρου ήταν εκεί, γιατί και από τον Πάρνωνα μπορείς να βλέπεις τον Ταΰγετο, όμως αυτό το μικρό λοφάκι στην μέση της κοιλάδας του Ευρώτα ήταν σαν να σε ανασήκωνε ελαφρά πάνω από τα δέντρα και τα σπίτια, αφήνοντάς σε έκθετο στο δέος του βουνού, χωρίς καμιά προστασία, χωρίς έλεος. Ο τάφος του Υακίνθου και το φως του Απόλλωνα. Θα μπορούσε να έχει τη δικιά της «Aκρόπολη» ήταν το ρητορικό ερώτημα καθώς κοιτούσαμε τον Ταΰγετο.

Το χωριό από κάτω ήταν στις μαύρες του, είχε τα δικά του γήινα προβλήματα· τι λύσεις άραγε έχουν τα γήινα προβλήματα; Μας έδειξε μια παλιά φωτογραφία, ένας παππούς με τα εγγονάκια του ανεβασμένα σαν γατάκια πάνω του, αυτή την έχω όχι μόνο γιατί δεν φοβήθηκε να ερωτευτεί, να κάνει οικογένεια και παιδιά, αλλά κυρίως γιατί δεν ντράπηκε να φωτογραφηθεί με τα μπαλωμένα του παντελόνια. Πώς γίνεται να μη μεγαλώσει ένα παιδί! Υπάρχει περίπτωση να μη μεγαλώσει! «Εσύ είσαι Πέτρος και πάνω σ’ αυτήν την Πέτρα…», σκεφτόμουν αργότερα.

Παραδίπλα η σύγχρονη Σπάρτη με τα κλωθογυρίσματά της γύρω από την κεντρική πλατεία, να βράζει στο ζουμί της − επαρχία ατέλειωτη. Με κοίταξες στα μάτια, τι μπορεί να γίνει; Όμως την απάντηση την είχες δώσει, δεν ήθελα να μιλήσω, θα προτιμούσα να σταματήσω εκεί, όμως από την ενοχή της σιωπής είπα — κάποτε η Σπάρτη ήρθε και πήρε αυτό το ιερό και το έκανε δικό της για να γίνει κυρίαρχη δύναμη…

Ήταν μεγάλο αυτό το ταξίδι, μακριά μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, μακριά σαν να ακούω ξανά — ζήσε! ζήσε ή πέθανε.

 

 

%d bloggers like this: