Mια ψευδαίσθηση που με κάνει να ονειρεύομαι

Ο Κηφισός είναι ο κύριος ποταμός του αθηναϊκού πεδίου της Αττικής. Σε αυτόν εκβάλλουν όλοι οι άλλοι ποταμοί του λεκανοπεδίου, ο Ιλισός, ο Ηριδανός, ο Κυκλοβόρος και ο Σκίρος. Ξεκινούσε βόρεια, από τους πρόποδες της Πάρνηθας, με την κύρια πηγή του να βρίσκεται στο Μπογιάτι (σημερινή Άνοιξη), και άλλες δύο στο Φασίδερι (σημερινή Εκάλη) και τις λεγόμενες Τρινεμείς του Στράβωνος, περιοχή Αχαρνών. Μία από τις πηγές του ήταν και το γνωστό Κεφαλάρι της σημερινής Κηφισιάς. Περνούσε από τις θέσεις Χελιδονού και Κτυπητό, έφτανε στις σημερινές Τρεις Γέφυρες, τα Σεπόλια, την Κολοκυνθού και, διά μέσου του Μοσχάτου, κατέληγε στο Φάληρο. Κατά μήκος του και σε πλάτος που έφτανε μέχρι το Αιγάλεω και τον Υμηττό, σχηματιζόταν μια εύφορη κοιλάδα, γνωστή ως Ελαιώνας των Αθηνών, περίφημη ήδη από την αρχαιότητα. Η παραγωγή λαδιού ήταν μεγάλη και περιζήτητη όχι μόνο «σε όλο το Λεβάντε» αλλά και στην Ευρώπη.

1689

1689 – Τοπογραφικό της Ακρόπολης και σχηματική απεικόνιση της Αθήνας και του Πειραιά, με “ανάποδο” προσανατολισμό: ο βορράς είναι κάτω. Την πόλη περιβάλλουν οι ποταμοί Ιλισός και Κηφισός. Οξυγραφία από το έργο του George Wheler Voyage de Dalmatie, de Grece, et du Levant, 2vol., Amsterdam 1689, άγγλου που περιηγήθηκε μαζί με τον J. Spon την Ελλάδα.

Ο Ελαιώνας, μαζί με τα Μεσόγεια, ήταν οι παραγωγικές περιοχές της Αττικής μέχρι και τα μέσα του 20ού αι. Στα τελευταία χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας της χώρας, οι διηγήσεις των περιηγητών περιγράφουν ένα ειδυλλιακό τοπίο. Ο John Hobhouse, κάνοντας Ένα ταξίδι στην Αλβανία και άλλες επαρχίες της Τουρκίας στην Ευρώπη … έως την Κωνσταντινούπολη, μαζί με τον Λόρδο Βύρωνα, το 1809, γράφει: «οι σύγχρονοι Αθηναίοι […] μετρούν σχεδόν χίλιους κήπους στην περιφέρεια της μικρής τους περιοχής […] οι περισσότεροι από αυτούς βρίσκονται στη μακριά σειρά ελαιόδεντρων που αποτελούν το δυτικό όριο της πεδιάδας της Αθήνας».

Η εκμετάλλευση των νερών του Κηφισού έδωσε τη δυνατότητα σε όλες τις περιοχές του Ελαιώνα, εκτός από ελιά και αμπέλια, να αναπτύξουν και άλλες καλλιέργειες. Την εποχή της τουρκοκρατίας, η διαχείριση των υδάτων του κατά τη διάρκεια του έτους, ευνόησε τη δημιουργία των κήπων της Κολοκυνθούς και των Σεπολίων.

1837

Το 1837, στον χάρτη του J.A. Sommer, μηχανικού γεωγράφου της βαυαρικής αυλής, βλέπουμε καθαρά την έκταση που καταλαμβάνει ο Ελαιώνας, τα έλη των εκβολών Κηφισού και Ιλισσού, τα ερείπια του Σταδίου, και οι εξοχικές τοποθεσίες των Αμπελοκήπων, του Κολωνού, των Πατησίων. Έχει ήδη ξεκινήσει η διάνοιξη της Αθηνάς και της Ερμού, και η οικοδόμηση των Ανακτόρων.

Στη γνωστή απεικόνιση της Αθήνας «Panorama von Athen» του Ferdinand Stademann, το 1841, στο βάθος κυριαρχεί ο Ελαιώνας.

1841

Η ανοικοδόμηση της νέας πρωτεύουσας, δεν αλλοίωσε το χαρακτήρα των περιοχών «εκτός των τειχών»: παρέμειναν αγροτικές, όπως μπορούμε να δούμε σ’ αυτήν τη φωτογραφία από το 1858 της περιοχής της σημερινής Ομόνοιας, από την έκθεση «Μεταμορφώσεις των Αθηνών. Φωτογραφικό Οδοιπορικό 1839-1950» που έγινε πρόσφατα στο Μουσείο Ηρακλειδών. Στο βάθος διακρίνεται καθαρά ο Ελαιώνας.

1858

Κατοικώ σε αυτήν την περιοχή, του Ελαιώνα, τα περισσότερα χρόνια μου. Τώρα τελευταία όμως βλέπω σε κάθε ελιά που συναντώ στον δρόμο, ή ακόμη και σε αυτές που πολλοί πλέον φυτεύουμε στα υποκατάστατα κήπων που φτιάχνουμε στα μπαλκόνια μας, κομμάτια από τη συνέχεια της ιστορίας. Κι ας είναι και μια ψευδαίσθηση, μου φτάνει που μπορώ να ονειρεύομαι και να φαντάζομαι ότι κάποτε εδώ υπήρχε ένα κατάφυτο λεκανοπέδιο, με κήπους που ήταν, όπως γράφει ο Ed. Dodwell: «γεμάτοι από μεγάλες πορτοκαλιές και λεμονιές και ρόδια, αμύγδαλα, σύκα και διάφορα φρούτα, τα οποία από το άφθονο νερό και το εύφορο έδαφος γίνονται μεγάλα και τέλεια».

1905

1905 Η Γέφυρα της Κολοκυνθούς, από εκεί περνούσε ο Κυκλοβόρος για να εκβάλλει στον Κηφισό. Σήμερα είναι η πλατεία Μεταξουργείου

Στην εποχή που ζούμε, δεν μπορώ παρά να ονειρεύομαι την υλοποίηση των ψευδαισθήσεων.

Advertisements

Tags: , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: