Archive | April 2015

Skateboard στη Θεσσαλονίκη; Όχι, ευχαριστούμε…

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Τα πάρκα και οι πλατείες είναι πλέον τρομακτικά μέρη. Απέχουν τόσο από την εικόνα που έχουμε στο μυαλό μας: δέντρα, παιδιά, ποδήλατα, ανοιχτωσιά, δροσερά παιχνίδια σκιάς, συνταξιούχοι δυο δυο τρεις τρεις στα παγκάκια, ζευγαράκια, βροντόφωνες παρέες, να κρατούν όλη τη μέρα τους χώρους αυτούς ζωντανούς. Ω ναι, απέχουν πάρα πολύ.

Ερέθισμα για το παραλήρημά μου αυτό αποτέλεσε μια βόλτα πλευρικά του πάρκου της ΧΑΝΘ, στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Το πάρκο αυτό αποτελεί την πιο μεγάλη ανάσα πρασίνου στο κέντρο και θα μπορούσε άνετα και με ελάχιστες παρεμβάσεις να συναγωνιστεί διάσημα πάρκα του εξωτερικού. Αντί αυτού τι απολαμβάνουμε; Απλή εγκατάλειψη; Ή κάτι ακόμα χειρότερο; Την αναμονή για το χειρότερο…

Προ διετίας ασχολήθηκα με το θέμα των πάρκων για skateboard στη Θεσσαλονίκη, και με μεγάλη περηφάνια παρουσίασα τα, αν και ολιγάριθμα, ιδιαίτερα δημοφιλή σημεία στην πόλη όπου δίνεται η δυνατότητα να ασκηθεί αυτό το άθλημα (γιατί είναι άθλημα, ανεξάρτητα  απ’ το ότι υπάρχουν άτομα ακόμη και σήμερα που το αντιμετωπίζουν σαν έκφραση αλητείας). Σε αυτή τη βόλτα, λοιπόν, την απογοήτευσή μου βλέποντας το πάρκο σκοτεινό και με τυπικές παρέες τοξικομανών απογείωσε η απουσία της εγκατάστασης για τους skateboarders. Εγκατάσταση μικρή, απλοϊκή σίγουρα για αυτούς που ασχολούνται λίγο περισσότερο, η οποία όμως κατάφερνε πάντα να απασχολεί κάποια παρέα… Γυρνώντας σπίτι, η επίλυση του μυστηρίου ήρθε πολύ γρήγορα: «Συνεργείο του Δήμου απομάκρυνε την εγκατάσταση εξαιτίας της επικινδυνότητάς της».

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Μάλιστα. Άρα το συμπέρασμα από την πορεία αυτού του πάρκου, είναι ότι avec plaisir ο ιδιώτης να προσφέρει χορηγία για να αναδειχθεί το πάρκο στο μεγαλύτερο κέντρο άθλησης και ψυχαγωγίας της πόλης. Οι μετέπειτα ευθύνες όμως να μην επιβαρύνουν κανέναν… Αντί να δοθούν τα ελάχιστα για τη συντήρηση μιας τέτοιας πρωτοβουλίας, είναι προτιμότερο να αφεθεί στο έλεος του χρόνου, και όταν με το καλό χαρακτηριστεί επικίνδυνη, δίνουμε κατιτίς και τη γκρεμίζουμε. Ψεκάστε, σκουπίστε, τελειώσατε!

Κατά καιρούς γίνονται δηλώσεις από πλευράς Δήμου για έργα ανάπλασης του πάρκου, αλλά μάρτυρες μιας τέτοιας ενέργειας δεν έχουμε καταφέρει να γίνουμε. Μπορεί η ανοδική πορεία της πόλης να αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο, αλλά πολλά είναι ακόμη τα θέματα-αγκάθια… Κρίμα να μην εκμεταλλεύεσαι τον διάλογο που έχεις καταφέρει ν’ ανοίξεις με τους πολίτες.

Το πάρκο «Ξαρχάκος» για τους παλιότερους και πάρκο «What’s Up» για τους πιο νέους έχει αλλάξει πολλές χρήσεις και μορφές με το πέρασμα του χρόνου. Από ζωολογικός κήπος, καρουζέλ και δημοτικά αναψυκτήρια, σε skatepark, χώρο για πικ νικ και paintball… Διαχρονικά αποτελούσε τόπο συγκέντρωσης για τη νεολαία και τους μεγαλύτερους, ένα χώρο με αύρα πράσινου και ζωής που τώρα φαίνεται να φθίνει μέρα με τη μέρα.

Τι κρίμα να είναι το πάρκο μας τόσο τρομακτικό…

Advertisements

Mια ψευδαίσθηση που με κάνει να ονειρεύομαι

Ο Κηφισός είναι ο κύριος ποταμός του αθηναϊκού πεδίου της Αττικής. Σε αυτόν εκβάλλουν όλοι οι άλλοι ποταμοί του λεκανοπεδίου, ο Ιλισός, ο Ηριδανός, ο Κυκλοβόρος και ο Σκίρος. Ξεκινούσε βόρεια, από τους πρόποδες της Πάρνηθας, με την κύρια πηγή του να βρίσκεται στο Μπογιάτι (σημερινή Άνοιξη), και άλλες δύο στο Φασίδερι (σημερινή Εκάλη) και τις λεγόμενες Τρινεμείς του Στράβωνος, περιοχή Αχαρνών. Μία από τις πηγές του ήταν και το γνωστό Κεφαλάρι της σημερινής Κηφισιάς. Περνούσε από τις θέσεις Χελιδονού και Κτυπητό, έφτανε στις σημερινές Τρεις Γέφυρες, τα Σεπόλια, την Κολοκυνθού και, διά μέσου του Μοσχάτου, κατέληγε στο Φάληρο. Κατά μήκος του και σε πλάτος που έφτανε μέχρι το Αιγάλεω και τον Υμηττό, σχηματιζόταν μια εύφορη κοιλάδα, γνωστή ως Ελαιώνας των Αθηνών, περίφημη ήδη από την αρχαιότητα. Η παραγωγή λαδιού ήταν μεγάλη και περιζήτητη όχι μόνο «σε όλο το Λεβάντε» αλλά και στην Ευρώπη.

1689

1689 – Τοπογραφικό της Ακρόπολης και σχηματική απεικόνιση της Αθήνας και του Πειραιά, με “ανάποδο” προσανατολισμό: ο βορράς είναι κάτω. Την πόλη περιβάλλουν οι ποταμοί Ιλισός και Κηφισός. Οξυγραφία από το έργο του George Wheler Voyage de Dalmatie, de Grece, et du Levant, 2vol., Amsterdam 1689, άγγλου που περιηγήθηκε μαζί με τον J. Spon την Ελλάδα.

Ο Ελαιώνας, μαζί με τα Μεσόγεια, ήταν οι παραγωγικές περιοχές της Αττικής μέχρι και τα μέσα του 20ού αι. Στα τελευταία χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας της χώρας, οι διηγήσεις των περιηγητών περιγράφουν ένα ειδυλλιακό τοπίο. Ο John Hobhouse, κάνοντας Ένα ταξίδι στην Αλβανία και άλλες επαρχίες της Τουρκίας στην Ευρώπη … έως την Κωνσταντινούπολη, μαζί με τον Λόρδο Βύρωνα, το 1809, γράφει: «οι σύγχρονοι Αθηναίοι […] μετρούν σχεδόν χίλιους κήπους στην περιφέρεια της μικρής τους περιοχής […] οι περισσότεροι από αυτούς βρίσκονται στη μακριά σειρά ελαιόδεντρων που αποτελούν το δυτικό όριο της πεδιάδας της Αθήνας».

Η εκμετάλλευση των νερών του Κηφισού έδωσε τη δυνατότητα σε όλες τις περιοχές του Ελαιώνα, εκτός από ελιά και αμπέλια, να αναπτύξουν και άλλες καλλιέργειες. Την εποχή της τουρκοκρατίας, η διαχείριση των υδάτων του κατά τη διάρκεια του έτους, ευνόησε τη δημιουργία των κήπων της Κολοκυνθούς και των Σεπολίων.

1837

Το 1837, στον χάρτη του J.A. Sommer, μηχανικού γεωγράφου της βαυαρικής αυλής, βλέπουμε καθαρά την έκταση που καταλαμβάνει ο Ελαιώνας, τα έλη των εκβολών Κηφισού και Ιλισσού, τα ερείπια του Σταδίου, και οι εξοχικές τοποθεσίες των Αμπελοκήπων, του Κολωνού, των Πατησίων. Έχει ήδη ξεκινήσει η διάνοιξη της Αθηνάς και της Ερμού, και η οικοδόμηση των Ανακτόρων.

Στη γνωστή απεικόνιση της Αθήνας «Panorama von Athen» του Ferdinand Stademann, το 1841, στο βάθος κυριαρχεί ο Ελαιώνας.

1841

Η ανοικοδόμηση της νέας πρωτεύουσας, δεν αλλοίωσε το χαρακτήρα των περιοχών «εκτός των τειχών»: παρέμειναν αγροτικές, όπως μπορούμε να δούμε σ’ αυτήν τη φωτογραφία από το 1858 της περιοχής της σημερινής Ομόνοιας, από την έκθεση «Μεταμορφώσεις των Αθηνών. Φωτογραφικό Οδοιπορικό 1839-1950» που έγινε πρόσφατα στο Μουσείο Ηρακλειδών. Στο βάθος διακρίνεται καθαρά ο Ελαιώνας.

1858

Κατοικώ σε αυτήν την περιοχή, του Ελαιώνα, τα περισσότερα χρόνια μου. Τώρα τελευταία όμως βλέπω σε κάθε ελιά που συναντώ στον δρόμο, ή ακόμη και σε αυτές που πολλοί πλέον φυτεύουμε στα υποκατάστατα κήπων που φτιάχνουμε στα μπαλκόνια μας, κομμάτια από τη συνέχεια της ιστορίας. Κι ας είναι και μια ψευδαίσθηση, μου φτάνει που μπορώ να ονειρεύομαι και να φαντάζομαι ότι κάποτε εδώ υπήρχε ένα κατάφυτο λεκανοπέδιο, με κήπους που ήταν, όπως γράφει ο Ed. Dodwell: «γεμάτοι από μεγάλες πορτοκαλιές και λεμονιές και ρόδια, αμύγδαλα, σύκα και διάφορα φρούτα, τα οποία από το άφθονο νερό και το εύφορο έδαφος γίνονται μεγάλα και τέλεια».

1905

1905 Η Γέφυρα της Κολοκυνθούς, από εκεί περνούσε ο Κυκλοβόρος για να εκβάλλει στον Κηφισό. Σήμερα είναι η πλατεία Μεταξουργείου

Στην εποχή που ζούμε, δεν μπορώ παρά να ονειρεύομαι την υλοποίηση των ψευδαισθήσεων.

Τώρα που όλα γίνονται πιο πράσινα…(Μέρος Α)

Το Πάσχα οι περισσότεροι μάλλον από μας καταλήξαμε στο χωριό μας. Αυτοί δε που είχαν και κάποια άνεση οικονομική μπορεί να πήγαν και κάπου αλλού, ίσως σ’ ένα νησί ή σε κάποιο βουνό, μακριά από την πόλη. Κάπου πάντως, γύρω ή κοντά στο χωριό σας, δεν μπορεί, κάπου θα πήρε το μάτι σας και τη Φύση. Άσε που αρκετοί από μας πήγαν άλλωστε γι’ αυτή, για να τη δουν λίγο και να γίνουν ένα μαζί της. Δεν σε ξεκουράζει άλλωστε μια βόλτα στο ξέφωτο ενός δάσους ή το χάζι μπροστά σ’ ένα θαλασσινό τοπίο; Οι πιο τυχεροί βέβαια, αυτοί δηλαδή που ζουν στο χωριό τους, μπορεί και να τη βλέπουν καθημερινά − αυτοί πια, γίνονται ένα με την εξημερωμένη και άκακη φύση. Οι υπόλοιποι την ποτίζουμε στις γλάστρες των μπαλκονιών μας, την προσπερνάμε στους δρόμους, την αγοράζουμε στη λαϊκή της γειτονιάς −1,50 ευρώ το ματσάκι οι ανεμώνες− τη βλέπουμε να τρυπώνει ανάμεσα στα κτήρια, τη χαζεύουμε στα πάρκα ή την ατενίζουμε καρέ καρέ περπατώντας σε στιβαρούς λιμενοβραχίονες, εξημερωμένη και άκακη πάλι, κάτι σαν… κατοικίδιο.

Schuiten Francois

Εδώ και πολύ καιρό πάντως, και αυτό είναι, λένε, κοινή γνώση για τους γεωγράφους, η φύση δεν έχει καμία σχέση με αυτό που ήταν κάποτε, κι αυτό άρχισε την αναθεματισμένη εκείνη στιγμή που ο άνθρωπος κατάλαβε τι μπορεί να κάνει με τα χέρια του, εκτός από το να βγάλει τα ίδια του τα μάτια. Από τη στιγμή δηλαδή που ξεκινάει η ανθρώπινη ιστορία. Αλλά αναρωτηθήκατε τι μπορεί να ήταν κάποτε η φύση; ‘Η τι είναι σήμερα;

Ως φοιτητές της αρχιτεκτονικής, δεν μπορεί, κάποια στιγμή εκεί που σχεδιάζατε μια πλατεία ή κάποιο κτήριο εκτός ή εντός πόλης θα απορρίψατε κινήσεις που χαλάνε το τοπίο ή που απαιτούν θηριώδεις εκσκαφές. Άλλες, πάλι, φορές δεν θα το κάνατε, γιατί ξέρατε ότι η τεχνολογία μπορεί να δώσει πολλές ευφυείς λύσεις σε τέτοια λεπτά προβλήματα, άσε που όλ’ αυτά που χτίζαμε ήταν απλές ασκήσεις επί χάρτου, θεωρητικές κατασκευές, διάττοντες αστέρες ενός το πολύ δύο εξαμήνων. Η εκπαίδευση όμως συνεχίζει να έχει έναν κάποιο ρόλο κι αυτό που μας έμαθε ή άφησε να εννοηθεί ήταν ότι η φύση είναι κάτι το εξωτερικό, μια −επιτρέψτε μου τον νεολογισμό− εξωτερικότητα που δεν μας περιλαμβάνει, το χαλί πάνω στο οποίο θα ακουμπήσουμε την μικρο- ή μακρο-κατασκευή μας. Η διαφορά μας απ’ αυτή −καθώς, μην ξεχνιόμαστε, κι εμείς οι ίδιοι είμαστε μέρος της− έγκειται στο ότι αυτή παράγεται μόνη της − χωρίς την επέμβασή μας! Φευ! Ό,τι άλλο ίσον τεχνητό.

Schuiten Francois

Ως πολίτες σίγουρα, μετά από τόση διαφήμιση πια, σκεφτήκατε ότι ήρθε ο καιρός να ανακυκλώνετε κι εσείς, ανεξάρτητα αν τα σκουπίδια καταλήγουν στις κλασικές χωματερές − σαν την ελάχιστη συμβολική πράξη για το φυσικό περιβάλλον που ζούμε ή δεν ζούμε. Σας πέρασε φυσικά απ’ το μυαλό είτε να διεκδικήσετε πράσινο για την πόλη σας είτε να σταθείτε δίπλα σ’ αυτούς που όντως το έκαναν, ή ακόμα να διαμαρτυρηθείτε για τις μεγάλες πυρκαγιές του 2009.

Ως κάτοικοι της πόλης, οργανώνετε τακτικές αποδράσεις για να συναντηθείτε μαζί της. Κι εδώ όμως, η φύση για σας είναι μια εξωτερικότητα. Ένα δωμάτιο με θέα, ένα εισιτήριο για μια βόλτα με το βαρκάκι που κάνει το γύρο του νησιού, μια ωραία σκηνούλα με δίχτυ στην οροφή για να κοιτάς τη νύχτα με τα χέρια διπλωμένα πίσω από το κεφάλι. Μια εξωτερικότητα που για να μπούμε μέσα της και να γίνουμε ένα μαζί της πρέπει πρώτα να την αγοράσουμε. Δυστυχώς ναι. Με αυτά όμως μείναμε και με αυτά πορευόμαστε; Κάποιοι βέβαια την αγοράζουν μέσω του ωραίου τους εξοχικού ή χτίζοντας τα σπίτια τους στις παρυφές των πόλεων. Άλλοι πάλι με εισιτήριο 1,40 για το πιο κοντινό τους πάρκο, που παίζει και να απομονώνει τους ήχους των αυτοκινήτων. Σε κάθε περίπτωση, όλοι αγοράζουμε φύση.

Schuiten Francois

Κάποιοι λένε λοιπόν πως πάνω σ’ αυτήν την ιδεολογία της φύσης −που κυλάει σαν μια κρύα μπίλια σ’ ένα αυλάκι με δύο τέρματα μεταξύ εξωτερικότητας και καθολικότητας− χτίστηκε όλη η εκμετάλλευσή της. Έτσι που όλα τα φυσικά να παράγονται και όλα τ’ απόβλητα της παραγωγής τους να γίνονται φυσικά. Δεν έχετε άλλωστε πειστεί ότι ο ανταγωνισμός, το κέρδος, η ιδιωτική περιουσία, οι πόλεμοι, η βία, ο σεξισμός και ο ρατσισμός είναι σύμφυτα με την ανθρώπινη φύση; Το να τα πολεμάς είναι σαν να πολεμάς την ανθρώπινη φύση. Κι έτσι, ενώ η φύση εξανθρωπίζεται ο άνθρωπος «φυσικοποιείται» κατά τα λόγια του γεωγράφου Alfred Schmidt, της σχολής της Φρανκφούρτης.

Κι εγώ κάποτε αναρωτιόμουν… Πού τελειώνει άραγε η φύση και πού αρχίζει η πόλη;

Συνεχίζεται…

Post Data: Οι εικόνες είναι από τον κομίστα και αρχιτέκτονα François Schuiten και είναι συνδεδεμένες στις πηγές τους.

 

Τα αδιέξοδα της Αθήνας

Σας αρέσουν τα αδιέξοδα δρομάκια της Αθήνας; Η αλήθεια είναι ότι δεν περιμένω να σας αρέσουν. Ειδικά αν προτιμάτε κι εσείς το αυτοκίνητό σας από τα ΜΜΜ ή άλλους τρόπους μεταφοράς, μάλλον δεν θα σας αρέσει καθόλου η ιδέα να μένετε σε αδιέξοδο − μια καθημερινή αγωνία αυτό το παρκάρισμα και ξεπαρκάρισμα.

Τα αδιέξοδα της Αθήνας δημιουργήθηκαν κυρίως για να αυξήσουν τον οικοδομήσιμο όγκο μεγάλων τετραγώνων. Ένα αδιέξοδο μέσα σ’ ένα μεγάλο οικοδομικό τετράγωνο αυτόματα σημαίνει μεγαλύτερο μήκος όψεων. Τα αδιέξοδα όμως είχαν μπει στο μάτι μιας κριτικής που τα συσχέτιζε με την εγκληματικότητα και την ανασφάλεια. Μια κριτική που έλεγε πως οι δρόμοι με χαμηλή ροϊκότητα είναι δρόμοι προβληματικοί…

Μερικές φορές σκέφτομαι ότι το καινούριο φαντασιακό φτιάχνεται με τα ερείπια του φαντασιακού που καταρρέει ή τουλάχιστον όσο προσπαθώ να ονειρευτώ μια καλύτερη Αθήνα αυτή είναι φτιαγμένη από επαναχρησιμοποιημένα σκουπίδια της.

Λίγο που έχουν λιγοστέψει τα αυτοκίνητα, λίγο το φαντασιακό που αλλάζει, η Αθήνα έχει αρχίσει ν’ αποκτά κάποια καταπληκτικά αδιέξοδα. Μου θυμίζουν λίγο τις παλιές αθηναϊκές αυλές. Πεζοδρομημένα αδιέξοδα, προσεγμένα, με πράσινο, παρατημένα παιχνίδια, καρέκλες, ψησταριές, με τα σπίτια πιο ανοιχτά έτσι που να ακούς το ράδιο ή τον ήχο των πιάτων· δεν νομίζω ότι νιώθω φόβο σ’ αυτά, μόνο μια αίσθηση ότι εισβάλλω σ’ έναν ιδιωτικό κόσμο.

Ρίξτε μια ματιά

Ελαιώνας      Αριστοτέλους      Πατησίων      Αχαρνών      Φυλής

Adieksoda

 

%d bloggers like this: