Urban Movements

Κάτι καλό παίζει στην Πολωνία!

Διαβάζοντας τις Eξεγερμένες πόλεις του Χάρβεϋ, είναι αδύνατο να μη γοητευθείς από την περιγραφή του ρόλου των πρώτων κοινωνικών κινημάτων πόλης, όπως εμφανίστηκαν τότε, πριν και μετά το Παρίσι του Λεφέβρ. Να μην παρασυρθείς από την αισιοδοξία του ότι τα κινήματα αυτά φέρουν σπέρμα αλλαγής, την κρυμμένη δυνατότητα για «τον μετασχηματισμό της καθημερινής ζωής στην πόλη», όπως συγκεκριμένα γράφει ο προσηνής αυτός γεωγράφος. Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί μια τομή μετάφρασης, απόδοσης και μικροσχολιασμού, που συνδέει νοερά την αφήγηση του Χάρβεϋ με το παρόν της Πολωνίας. Πάντως, δεν χρειάζεται να έχει διαβάσει κανείς Χάρβεϋ ή Λεφέβρ ή κάτι σχετικό τέλος πάντων για να νιώσει μια κάποια αισιοδοξία με τα νέα αυτά από την Πολωνία, κι αυτό γιατί όπως μας διδάσκει η εμπειρία, τα κινήματα είναι συνήθως πιο μπροστά από τα βιβλία. Το αρχικό κείμενο γραμμένο στα αγγλικά από τον Ίγκορ Στοκφισέφσκι (Igor Stokfiszewski) μπορεί κανείς να το διαβάσει εδώ.

we the citizens3

Οι πρόσφατες εκλογές της Πολωνίας (εκλογές του Οκτωβρίου 2011) εξελίχθηκαν σύμφωνα με το σύνηθες σενάριο: Η κυβερνώσα συμμαχία της Πολιτικής Πλατφόρμας με το Πολωνικό Λαϊκό Κόμμα διατήρησαν τον έλεγχό τους στις μεγάλες πόλεις. Ωστόσο, στα τελικά αποτελέσματα σημειώθηκε μια έκπληξη. Το Αστικό Κίνημα, το οποίο για πρώτη φορά κατέβηκε στις εκλογές σαν πανεθνική συμμαχία των ακτιβιστών της πόλης, κέρδισε τη θέση του δημάρχου στη Γκόζουβ Βιελκοπόλσκι (Gorzow Wielkopolski) στη δυτική Πολωνία, καθώς και μία σειρά από θέσεις δημοτικών συμβούλων σε μεγάλες πόλεις, όπως η Βαρσοβία, το Πόζναν και το Τόρουν.

Και παρά το ότι ήταν νεοεισερχόμενο στον εκλογικό αγώνα, το αστικό κίνημα καθόρισε την κατεύθυνση των περισσότερων εκλογικών εκστρατειών. Οι απαιτήσεις του κατέληξαν να συμπεριληφθούν στα εκλογικά προγράμματα των κυρίαρχων πολιτικών κομμάτων, τα οποία έκαναν αγώνα δρόμου ώστε να προσελκύσουν τους ακτιβιστές στις λίστες τους και να αποσπάσουν τη νεανική αριστερή ψήφο!

Untitled

Ποια, λοιπόν, είναι η νέα αυτή πολιτική δύναμη που μπορεί μόνιμα να αλλάξει την πολωνική πολιτική σε τοπικό και εθνικό επίπεδο;

Εμείς οι πολίτες

Στα τέλη του 2007, μια ομάδα κατοίκων της περιοχής Ρατάιε (Ratage) στο Πόζναν, στη δυτική Πολωνία, οργανώθηκε για να υπερασπιστούν το δικαίωμα να έχουν γνώμη για τον σχεδιασμό της γειτονιάς τους. Ο δήμαρχος του Πόζναν και το δημοτικό συμβούλιο είχαν προτείνει να μετατρέψουν μια ερειπωμένη πρώην βιομηχανική ζώνη της γειτονιάς σε νέα περιοχή εμπορίου και κατοικίας. Οι κάτοικοί της, από την άλλη, επέμεναν στη δημιουργία ενός πάρκου και χώρου αναψυχής. Ως εκ τούτου, ενεργοποίησαν την κοινότητα, οργάνωσαν διαμαρτυρίες, έγραψαν αιτήματα και κοινοποίησαν το ζήτημα στα ΜΜΕ.

Η αρνητική δημοσιότητα που πήρε το ζήτημα έφερε σε δύσκολη θέση τις τοπικές αρχές, με αποτέλεσμα να υποχωρήσουν στη δημόσια πίεση και έτσι να αποσύρουν την εμπορική πρόταση ανάπτυξης. Αυτό ήταν το πρώτο σημάδι ότι μια νέα κοινωνική δύναμη αναδυόταν έχοντας τη δυνατότητα να επηρεάσει τις πολεοδομικές πολιτικές στην Πολωνία μέσω της ενεργής συμμετοχής του κοινού.

Επαναστατική αρχιτεκτονική – «Πρασίνισμα» της πόλης

Δράσεις όμως από τα κάτω, ξεκίνησαν να αναδύονται και σε άλλες πολωνικές πόλεις περίπου τον ίδιο καιρό. Ακτιβιστές από το Σοπότ (Sopot) στη βόρεια Πολωνία άρχισαν να κάνουν καλέσματα για συμμετοχικούς προϋπολογισμούς, ακολουθώντας το βραζιλιάνικο μοντέλο του Πόρτο Αλέγκρε. (Και όποιος θεωρεί ότι το Πόρτο Αλέγκρε και η εμπειρία που άφησε στο σχετικό ζήτημα είναι πολύ μακρινά τόσο χρονικά όσο και χωρικά τον παραπέμπω στον εν μέρει συμμετοχικό δημοτικό προϋπολογισμό του Δήμου του Παρισιού από τη νέα δήμαρχό του Αν Ιδάλγο).

Στο Λοτζ (Łódź), στην κεντρική Πολωνία, μια ομάδα ενεργών πολιτών αυτοοργανώθηκε γύρω από το ζήτημα της καθαριότητας στους δημόσιους χώρους. Σταδιακά, αυτές οι ομάδες συγχωνεύτηκαν σ’ ένα κίνημα το οποίο καλούσε για συμμετοχή των πολιτών στη μετατροπή της πρώην βιομηχανικής περιοχής της πόλης, όπως ακριβώς είχε συμβεί στο Πόζναν. Το Λοτζ ήταν ένα σημαντικό βιομηχανικό κέντρο μέχρι το 1989, όταν η βιομηχανία της κλωστοϋφαντουργίας κατέρρευσε και πολλά βιομηχανικά κτίρια έμειναν εγκαταλελειμμένα και ερειπωμένα.

Στη Βαρσοβία, ακτιβιστές πόλης οργάνωσαν πορείες για την προστασία των πράσινων εκτάσεων στο κέντρο της πολωνικής πρωτεύουσας, κατά των αυξήσεων στα εισιτήρια των δημόσιων μέσων και ενάντια στην ιδιωτικοποίηση των δημοτικών κτιρίων.

Μέσα σε λίγα χρόνια, ομάδες όπως το «Δικαίωμα στην πόλη», το «Φόρουμ των κατοίκων» και το «Kίνημα για την κατοικία» δημιουργήθηκαν σχεδόν σε κάθε πολωνική πόλη, φέρνοντας μαζί ανθρώπους διαφόρων ηλικιών και διαφορετικού κοινωνικού και πολιτιστικού υπόβαθρου. Αυτές οι ομάδες αναμίχτηκαν σε μια σειρά από καμπάνιες επαναδιεκδίκησης των δικαιωμάτων στις γειτονιές και στις πόλεις: γράφοντας αιτήσεις, οργανώνοντας διαμαρτυρίες και διαδηλώσεις, καταλαμβάνοντας άδεια κτίρια, οργανώνοντας καταλήψεις και εμποδίζοντας εξώσεις.

we the citizens4

Η πολιτική τους όρεξη άνοιξε με τον χρόνο. Το 2010, στο Πόζναν οι ακτιβιστές διαμόρφωσαν την επιτροπή «Εμείς, οι κάτοικοι του Πόζναν», μια κοινωνική εκλογική επιτροπή για να κατέβουν στις τοπικές εκλογές. Πήραν σχεδόν το 10% των ψήφων αλλά επειδή ο εκλογικός νόμος πριμοδοτούσε τα δύο μεγάλα κόμματα, δεν κατάφεραν να πάρουν μια θέση στο δημοτικό συμβούλιο.

Έτσι, αυτή η εκλογική εμπειρία διευκόλυνε το 2011 το ξεκίνημα μιας άτυπης συμμαχίας, της «Συνόδου των κινημάτων πόλης»* αποτελούμενης από ακτιβιστές αυτή τη φορά απ’ όλη την Πολωνία.

Η σύνοδος είχε ως αντικείμενο τη διατύπωση ενός προγράμματος ώστε να εξασφαλιστεί μια κοινή βάση γύρω από την οποία οι ακτιβιστές θα έχτιζαν τις εκστρατείες τους στις τοπικές κοινότητες. Το πρόγραμμα ήταν εστιασμένο σε τρεις βασικούς πυλώνες:

  • Στις πολιτικές για τον περιορισμό και την αντιστροφή της επέκτασης των κοινωνικοοικονομικών ανισοτήτων και αποκλεισμών
  • Στη βιώσιμη και περιβαλλοντικά φιλική αστική ανάπτυξη για το συμφέρον όλων των πολιτών καθώς και
  • Στην προώθηση αμεσοδημοκρατικών πρακτικών μέσω κοινωνικών συμβουλίων, συμμετοχικών προϋπολογισμών και δημοψηφισμάτων.

Νίκες

Μετά την ίδρυση της συνόδου, τα κινήματα πόλης μεγάλωσαν σε δύναμη και επίδραση. Σε εθνικό επίπεδο, η σύνοδος κατάφερε να ασκήσει πίεση στο υπουργείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και να συμπεριλάβει μερικές από τις πολιτικές της στο πρόγραμμα της εθνικής πολιτικής για τις πόλεις. Σε τοπικό επίπεδο, οι ακτιβιστές πόλεων κατάφεραν να αποκομίσουν πολλές νίκες.

Το 2011, μετά από «παρενόχληση» από τους ακτιβιστές, ο δήμαρχος του Σοπότ συμφώνησε να εφαρμόσει συμμετοχικό προϋπολογισμό στην πόλη. Οι κάτοικοι τώρα μπορούν να αποφασίσουν πως θα ξοδέψουν τα 5 εκ. ζλότι (γύρω στα 1,6 εκ. δολάρια) ή το ένα τοις εκατό του δημοτικού προϋπολογισμού.

Σύντομα και άλλοι δήμαρχοι ακολούθησαν. Στο Λοτζ, οι κάτοικοι αποφασίζουν πώς θα ξοδέψουν τα 40 εκ. ζλότι (13 εκ. δολάρια). Ο δήμαρχος του Λοτζ κάλεσε επίσης τους τοπικούς ακτιβιστές να κάνουν προτάσεις στο συμβούλιο του Τμήματος για την Αναζωογόνηση της πόλης, για συγκεκριμένες πολιτικές κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξής της.

Ο λόγος πάντως που το Λοτζ έγινε πιο συγκαταβατικό στο να αποδεχτεί τα αιτήματα του κινήματος ήταν επειδή ο προηγούμενος δήμαρχός του είχε απομακρυνθεί με λαϊκό δημοψήφισμα τον Γενάρη του 2010. Οι δήμαρχοι των πόλεων Τσενστοχώβα, Όλστυν, Έλμπλονγκ, Μπύτομ και Οστρούντα απομακρύνθηκαν με τον ίδιο τρόπο εξαιτίας της υιοθέτησης πολιτικών σχετικών με την ιδιωτικοποίηση και την εμπορική ανάπτυξη οι οποίες ήταν αντίθετες με τη βούληση των ψηφοφόρων τους.

Η ίδια μοίρα απείλησε τη δήμαρχο της Βαρσοβίας, αλλά το χαμηλό αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος την έσωσε.

Το πιο εντυπωσιακό επίτευγμα όμως του πολωνικού αστικού κινήματος τους τελευταίους μήνες ήταν το ότι έθεσε την υποψηφιότητα της Κρακοβίας για να φιλοξενήσει τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 2022 σε δημοψήφισμα. Αφότου ανακοινώθηκε η υποψηφιότητα τον Νοέμβρη του 2013 οι ακτιβιστές ξεκίνησαν μια εκστρατεία που την ονόμασαν «Κρακοβία ενάντια στους Αγώνες», η οποία έθετε ως στόχο να ενημερώσει τους ανθρώπους για τις αρνητικές επιπτώσεις της φιλοξενίας ενός τόσο μεγάλου αθλητικού γεγονότος. (Ενδιαφέρον είναι επίσης ότι ακόμα και η πόλη της Νέας Υόρκης με τον σχετικά πιο προοδευτικό δήμαρχό της Bill de Blasio απέρριψε σχετικό σενάριο φιλοξενίας των αγώνων. Και μοιάζει μια σειρά από πόλεις να αμφισβητούν επιτέλους, όλο και περισσότερο, την εκ προοιμίου θετική τους επίδραση.)

we the citizens1

Οι αρχές της πόλης υποχώρησαν κάτω από τη λαϊκή πίεση και έβαλαν την απόφαση για την υποψηφιότητα σε δημοψήφισμα, ενώ, γνωρίζοντας ότι το 2010 οι ευρωπαϊκές εκλογές είχαν μόνο 26% συμμετοχή, έθεσαν τον όρο ότι το δημοψήφισμα θα έπρεπε να έχει τουλάχιστον 30% συμμετοχή.

Ωστόσο, προς μεγάλη δυσαρέσκεια των τοπικών αρχών, γύρω στο 36% των πολιτών της Κρακοβίας ψήφισαν και το 70% αυτών είπε όχι στους αγώνες.

Η νίκη της Κρακοβίας έδωσε ώθηση για τη διαμόρφωση μιας συμμαχίας σε εθνικό επίπεδο 12 κοινωνικοπολιτικών οντοτήτων που σχετίζονταν με τη Σύνοδο των κινημάτων πόλης, που κατέβηκε στις τοπικές εκλογές του 2014. Τα αποτελέσματα των εκλογών έδειξαν ότι το κίνημα μπορεί να μετατρέψει την υποστήριξή του σε εκλογικές νίκες.

Με τις βουλευτικές και προεδρικές εκλογές που πλησιάζουν το 2015 (Οκτώβριος 2015), η συμμαχία ελπίζει ότι θα έχει ακόμα μεγαλύτερη πολιτική επιρροή τον επόμενο χρόνο.

Το αστικό κινήμα έχει μεγάλο δρόμο μπροστά του για να κατοχυρώσει μια μόνιμη θέση στον πολιτικό χάρτη της Πολωνίας αλλά η δημόσια παρουσία του, οι επιτυχημένες εκστρατείες του και η αυξανόμενη κοινωνική υποστήριξη δείχνουν ότι υπάρχει μια δεδομένη μετατόπιση στην κοινωνικοπολιτική στάση των Πολωνών. Υπάρχει μια ξεκάθαρα αυξανόμενη στήριξη για βιώσιμη και περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένη ανάπτυξη που να στοχεύει στην πάταξη των ανισοτήτων και των αποκλεισμών και να αναγγέλλει αποτελεσματικές πρακτικές άμεσης δημοκρατίας.

 

postdata:

*«The Urban Movements Congress»

**ιδιαίτερες ευχαριστίες στην Αγνή Μπουινιέβιτς για την επιμέλεια των εξωτικών για μένα πολωνικών ονομάτων προσώπων και πόλεων.

 

Advertisements

Tags: , , , , , , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: