Archive | June 2014

Πλατεία πάνω από την θάλασσα

stakalakis3

Σήμερα θα σας παρουσιάσω ένα μικρό πλατεάκι. Την «πλατεία πάνω από την θάλασσα», στην Σητεία της Κρήτη. Αυτό το πλατεάκι δεν είναι ένας κεντρικός δημόσιος χώρος, με μεγάλη ιστορία και σημαντική θέση, όπως αυτός που σας έδειξα άλλη φορά εδώ, αλλά ένας καινούργιος δημόσιος χώρος. Ο μικρός αυτός χώρος 450 m², βρίσκεται στην άκρη του λιμανιού, εκεί που αρχίζει ο λιμενοβραχίονας και ολοκληρώθηκε το 1994 σε σχέδια του αρχιτέκτονα Δ. Τσακαλάκη.

tsakalakis1

Πριν μερικές μέρες άκουγα έναν καθηγητή να μιλάει για την κρίση και την πόλη, επαναλαμβάνοντας κάποιες ωραίες φράσεις από αυτές που συνηθίζει να λέει και στην σχολή. Όμως λίγο η επανάληψη, λίγο ότι περίμενα να ακούσω κάτι πιο συγκεκριμένο για τη κρίση και τη πόλη,  άφησα τα λόγια του να παίζουν στο μπαγκράουντ και σκεφτόμουνα πόσο διαφορετική αντίληψη για τον δημόσιο χώρο κυριάρχησε στις προηγούμενες γενιές, οι οποίες ασχολήθηκαν κατά αποκλειστικότητα με ιδιωτικά έργα και πολυκατοικίες. Αυτός είναι ίσως και ο λόγος που σε αυτή την περίοδο, δεν υπάρχει κάποιο αξιόλογο παράδειγμα κεντρικού δημόσιου χώρου, μπορούμε όμως να βρούμε κάποια ωραία παραδειγματάκια πιο «έκκεντρα», σαν μια άλλη άποψη, ξένη ως προς την κυρίαρχη της εποχής που διαμόρφωνε τις κεντρικές περιοχές.

Για να αναφερθώ λίγο περισσότερο σε αυτό το χάσμα γενεών έτσι όπως το έχω αντιληφτεί, νομίζω ότι το ερώτημα που δίχασε την ελληνική κοινωνία το Δεκέμβρη του ’08 ήταν το -τι κάνει ένα παιδί σε ένα πεζόδρομο στο κέντρο της πόλης;- Για όλους αυτούς που μεγάλωσαν με την αγωνία να αποκτήσουν ένα διαμέρισμα ή μια πολυκατοικία για να μπορούν να έχουν μετά την άνεση να πάνε σε ένα ωραίο καφέ ή εστιατόριο και να επιβεβαιώσουν έτσι την επιτυχία τους, το να αράζεις σε ένα πεζόδρομο είναι τελείως ακατανόητο, ειδικά όταν δεν το κάνεις από ανέχεια αλλά από επιλογή. Όμως σίγουρα οι αγωνίες τους ήταν διαφορετικές από τις αγωνίες των παιδιών τους. Ένα από τα συνθήματα που μου έμεινε από το Δεκέμβρη του ’08 ήταν το –Μην ρίχνετε δακρυγόνα εμείς κλαίμε και μόνοι μας- αλλά και το –Κατάθλιψη τέλος, Ζωή μαγική-.

«Η πλατεία πάνω από την θάλασσα» στηρίζεται σε κάποιες αξίες που έρχονται σε ρίξει με τις αξίες που ανέδειξε η υπεραξία της κεντρικότητας και είναι τέτοια η ρήξη που προσωπικά νιώθω μια μελαγχολία όταν την βλέπω. –Ένα δημόσιο καθιστικό… όπου θα μπορεί να καθίσει κάποιος και να απολαύσει τη θέα της θάλασσας και του τοπίου, να παρατηρήσει τη πόλη από την άλλη πλευρά, ή κάποιο γεγονός που μπορεί να συμβεί στο αρκετό, διαμορφωμένο πλέον, κενό της πλατείας.

Ο σχεδιασμός αναδεικνύει αυτό το βλέμμα προς την θάλασσα και την πόλη όχι μόνο με την παγκάδα αλλά και με την μικρή τεχνητή ανύψωση της όπως και με την επιλογή του υλικού (γκρι ασβεστόλιθος της περιοχής και λευκός πωρόλιθος που προέρχεται από οργανικό ίζημα της περιοχής με απολιθώματα κοχυλιών και οστράκων, μορφές που προέρχονται από τη θάλασσα). Επίσης έχει και μια κρήνη, να πίνεις νερό χωρίς να πληρώνεις;

Πως θα μπορούσε αυτό το εκλεπτυσμένο όραμα για έναν χώρο δημόσιο να αντιπαλέψει την ιδιώτευση. Πώς θα μπορούσε η παγκάδα ως ένα δημόσιο καθιστικό, όχι μόνο λόγο του υλικού του αλλά και της δυνατότητα να κάτσεις δίπλα στον άλλον, να αντιπαλέψει τη πολυθρόνα του καφέ. Πως θα μπορούσε η θέαση έτσι όπως τη περιγράφει ο αρχιτέκτονας και λειτουργεί ως μια διαδικασία νοητικής όξυνσης να αντιπαλέψει τη “γλυκιά” άμβλυνση που προκαλεί το αστικό θέαμα.

Ίσως και να μην μπορούσε να αντιπαλέψει κάτι από αυτά…

Το άλλο νέο που θέλω να σας πω είναι οτι πλέον υπάρχει και στην Ελλάδα το streetview και αυτό θα μας βοηθήσει να δούμε την πλατεία έτσι όπως είναι σήμερα, γιατί όσο και αν έψαξα δεν βρήκα καμία φωτογραφία, πέρα από αυτές που ο ίδιος ο αρχιτέκτονας έχει δημοσιεύσει. Έτσι ίσως να μπορέσουμε να απαντήσουμε στα προηγούμενα ερωτήματα μας.

tsakalakis4

Όλα αυτά μου ήρθαν στο μυαλό με μια περίεργη αλληλουχία σήμερα όταν διάβαζα για τις απολυμένες καθαρίστριες. Κοίτα που είναι προτιμότερο να τις απολύει το κράτος και να τις επαναπροσλαμβάνει μέσα από ιδιωτικές εταιρίες, γιατί δεν γίνεστε επιχειρηματίες τώρα που σας απολύσαμε; Το ανίκανο κράτος, η ιδιώτευση, οι ιδιωτικοποιήσεις στα πάντα, οι πολυκατοικιούλες μας και ο δημόσιος χώρος ίσως να έχουν μια σχέση τελικά μεταξύ τους.

stakalakis2

Φλας-Μπακ-Σαλόνικα

Οι εκλογές ολοκληρώθηκαν. Πολλές πόλεις  – βλέπε την πόλη που γεννήθηκα και μεγάλωσα- τις βρήκε η επόμενη μέρα ηττημένες. Αντίθετα, η Θεσσαλονίκη στέκεται γερά στα πόδια της και μπορεί με αισιοδοξία να φανταστεί το μέλλον, απλά κοιτάζοντας στιγμές από το παρελθόν…

Τα τελευταία χρόνια όλη η πόλη ξεκίνησε να συζητάει για τα έργα που γίνονται (και όχι μόνο για αυτά που ΔΕΝ γίνονται…). Πεζοδρομήσεις, αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί, αναπλάσεις…

Η Θεσσαλονίκη έχει καταφέρει τον τελευταίο καιρό να αποκτήσει έναν αρκετά εξωστρεφή χαρακτήρα και να προσελκύει κατοίκους άλλων ελλαδικών πόλεων αλλά και του εξωτερικού να την επισκεφτούν. Είναι άξιο απορίας, πώς μια πόλη σαν τη Θεσσαλονίκη, με τόσο πλούσια ιστορία, την οποία μπορεί να αντιληφθεί κανείς απλά περπατώντας στο ιστορικό της κέντρο, πώς μια πόλη με τόσο ενδιαφέρουσα νυχτερινή ζωή αλλά και γαστρονομικές απολαύσεις, άργησε τόσο πολύ να γίνει τόπος έλξης για τους τουρίστες.

Η πόλη όμως δεν εξελίχθηκε κατά κύριο λόγο για τους τουρίστες, αλλά για τους ίδιους τους κατοίκους της. Η Νέα Παραλία ήταν σίγουρα ένα από τα έργα που όλοι περιμένανε. Δεν αποτελεί μόνο μια πεζοδρομημένη σύνδεση του κέντρου με όλες τις περιοχές έως και την Καλαμαριά, αλλά και έναν ιδιαίτερα χαλαρωτικό χώρο περιπάτου και στάσης δίπλα στη θάλασσα. Όπως και στην πλειοψηφία των αρχιτεκτονικών έργων, έτσι και για την Νέα Παραλία, πολλοί πολίτες στάθηκαν στα αρνητικά στοιχεία, την υπερβολική τσιμεντο-ποίηση, κάτι για το οποίο δεν έχουν και άδικο. Πράγματι η παραλία θα μπορούσε να έχει πολύ μεγαλύτερα ποσοστά πρασίνου, αλλά το έργο παρουσιάζει πολύ εξαιρετικά στοιχεία, τα οποία βέβαια μένει να δούμε και πως θα εξελιχθούν…

Πειραματική Πεζοδρόμηση Αγ. Σοφίας

Πειραματική Πεζοδρόμηση Αγ. Σοφίας

Η πειραματική πεζοδρόμηση της Αγίας Σοφίας αποτέλεσε επίσης μια πολυσυζητημένη αλλαγή στην πόλη (γιατί για έργο δεν μπορούμε να μιλήσουμε). Τα αρνητικά που ακούστηκαν ήταν περισσότερα από τα θετικά, και αυτό γιατί συνδέθηκε περισσότερο με τη λέξη «πειραματική», παρά «πεζοδρόμηση». Τα αυτοκίνητα συνεχίζουν να κυκλοφορούν αλλά και να σταθμεύουν ανάμεσα στα παγκάκια και τις προσωρινές φυτεύσεις. Ο κόσμος συνεχίζει, ως εκ τούτου, να περπατάει κατά κύριο λόγο στα πεζοδρόμια και να ρίχνει γρήγορες ματιές όταν διασχίζει το κομμάτι της ασφάλτου. Αυτό που μας κάνει να αισιοδοξούμε είναι πως παράλληλα με αυτή την πειραματική πεζοδρόμηση, διεξήχθη αρχιτεκτονικός διαγωνισμός για την ανάπλαση του άξονα Αχειροποιήτου – Αγίας Σοφίας, από την οδό Φιλίππου μέχρι τη Λεωφόρο Νίκης. Το πρώτο βραβείο του διαγωνισμού εντυπωσιάζει με την απλότητά του, με όλη τη θετική έννοια της λέξης. Ρεαλιστικό και χωρίς υπερβολικά και επιτηδευμένα στοιχεία, που συνηθίζονται για να εντυπωσιάσουν σε μια πρόταση πεζοδρομημένης διαδρομής, στοχεύει στην οργάνωση αυτού του κατακόρυφου άξονα και την ενσωμάτωση των βυζαντινών μνημείων της οδού στη σύγχρονη ζωή της πόλης. Ο διαγωνισμός ολοκληρώθηκε, τα βραβεία και οι εξαγορές διανεμήθηκαν, τώρα μένει να δούμε την πραγματοποίηση του έργου.

Agias Sofias

Άξονας Αχειροποίητου - Αγ. Σοφίας

Ακόμα ένα σοβαρό βήμα για την σταδιακή πεζοδρόμηση του αστικού κέντρου έγινε με τη οδό Φιλικής Εταιρείας. Ένας δρόμος που σχεδόν κανένας Θεσσαλονικιός δεν είχε ξεχωρίσει, στενός και σκοτεινός, αναδείχτηκε και απέκτησε ζωή, χάρη σε ένα απλό έργο ανάπλασης που ολοκληρώθηκε εντυπωσιακά γρήγορα. Για το συγκεκριμένο έργο προηγήθηκε μάλιστα Workshop και διαγωνισμός ιδεών, στον οποίο δόθηκε η ευκαιρία σε πολλά νεαρά άτομα, κατά κύριο λόγο φοιτητές αρχιτεκτονικής, να συμμετέχουν με τις ιδέες τους, να ανταπεξέλθουν σε πραγματικές συνθήκες ενός αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, να έρθουν σε επαφή με τους κατοίκους της περιοχής και να συνδιαλεχθούν μαζί τους για τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους.

Beforelight - Φιλικής Εταιρείας

Εργαστήριο Συμμετοχικού Σχεδιασμού - Φιλικής Εταιρείας

Εργαστήριο Συμμετοχικού Σχεδιασμού - Φιλικής Εταιρείας

Εργαστήριο Συμμετοχικού Σχεδιασμού - Φιλικής Εταιρείας

Αλλαγές είδαμε και σε αρκετές άλλες οδούς στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Με μεγάλη ταχύτητα αναδιαμορφώθηκαν οδοί, στις οποίες πλέον απαγορεύεται η στάση και η στάθμευση, όπως στη Νικηφόρου Φωκά ( στο τμήμα από Π. Μελά έως Τσιμισκή), στην οδό Μοργκεντάου, Λ. Μαργαρίτη, Χρυσοστόμου Σμύρνης και Ρογκότη. Πολλά ήταν επίσης τα παγκάκια με τα οποία γέμισε η Τσιμισκή και φαίνεται να έχουν εκτιμηθεί ιδιαίτερα από τους κατοίκους, καθώς σπάνια βρίσκεις πλέον κάποιο άδειο.

Ρογκότη

Μία από τις πιο καλοσχεδιασμένες επεμβάσεις πραγματοποιήθηκε, στην πρώτη προβλήτα του λιμανιού. Η επιτυχία αυτού του έργου θεωρώ πως ξεπέρασε κάθε προσδοκία. Με μια λιτή σχεδιαστική προσέγγιση και ορθή επιλογή υλικών, αναδείχτηκαν τα βιομηχανικά κτίρια του λιμανιού και δόθηκε ευρωπαϊκός χαρακτήρας στην περιοχή που φιλοξενεί κάθε χρόνο χιλιάδες άτομα με αφορμή το διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου και Ντοκιμαντέρ. Ακόμα αναβαθμίστηκε η εικόνα των μουσείων που στεγάζονται στην προβλήτα, στον εκθεσιακό χώρο του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, το Μουσείο Κινηματογράφου και το Μουσείο Φωτογραφίας. Παράλληλα η ανάπλαση αυτή κατάφερε να αναδείξει την προβλήτα του λιμανιού με την τόσο εντυπωσιακή θέα, που μέχρι τώρα απολάμβαναν μόνο οι πελάτες του καφέ- εστιατορίου που στεγάζεται στην προβλήτα, και αποτελεί πλέον σημείο συνάντησης, ανάπαυλας και αναψυχής καθημερινά για εκατοντάδες κόσμο.

A'Προβλήτα Λιμάνι Θεσσαλονίκη

A'Προβλήτα Λιμάνι Θεσσαλονίκη

A'Προβλήτα Λιμάνι Θεσσαλονίκη

Άγνωστη παραμένει μια πολύ διακριτική παρέμβαση στο κέντρο της πόλης, στην οδό Βασιλέως Ηρακλείου με Κομνηνών. Χάρη σε μια πρωτοβουλία του δημάρχου της πόλης, αποσύρθηκαν οι σιδεριές που έκλειναν την πίσω όψη του Παζάρ Χαμάμ, και με την προσθήκη φωτισμού και καθισμάτων, αναδείχθηκε το μνημείο και δημιουργήθηκε ένας μικρός πεζόδρομος σε ένα από τα πιο όμορφα σημεία της πόλης, τα λουλουδάδικα.

Παζάρ Χαμάμ, Θεσσαλονίκη

Παζάρ Χαμάμ, Θεσσαλονίκη

Φυσικά, η πόλη συνεχίζει να έχει σοβαρά προβλήματα και πολλά είναι τα έργα που βρίσκονται σε αναμονή. Το μετρό αναμφίβολα αποτελεί ένα μελανό σημείο με τις τόσες καθυστερήσεις. Σε αναμονή είναι ακόμα, όμως, και η μετεγκατάσταση της ΔΕΘ, η αναβάθμιση του αεροδρομίου ‘Μακεδονία’ και η  μετατροπή της δυτικής περιφερειακής οδού σε κλειστό αστικό αυτοκινητόδρομο.

Μπορεί οι Θεσσαλονικείς να απογοητεύονται με τις καθυστερήσεις στα μεγάλα έργα που εξελίσσονται στην πόλη, αλλά οι αλλαγές στη Θεσσαλονίκη ήταν τα τελευταία χρόνια πολλές και ποιοτικές. Το γεγονός, μάλιστα πως αρκετά είναι ακόμα τα έργα που σύντομα θα παραδοθούν στους πολίτες, κάνει το μέλλον της πόλης ιδιαίτερα ευοίωνο.

Πώς λοιπόν να μην χαίρεσαι που μένεις σε μια πόλη, όπως αυτή;

 

 

%d bloggers like this: