Detroit από την αρχή; Πώς; (μέρος Γ)

Μια μικρή γεύση για τα αγροτικά θέματα στις Η.Π.Α μας δίνει το τελευταίο νομοσχέδιο για τις φάρμες (FarmBill, 4/02/2014) με δεκαετή ορίζοντα που πρόσφατα υπογράφτηκε από τον Μπάρακ Ομπάμα. Mεταξύ άλλων, το νομοσχέδιο αυτό περιλαμβάνει το πρόγραμμα Συμπληρωματικού Επιδόματος Διατροφής (Supplemental Nutrition Assistance Program) το οποίο βοηθάει 47 εκατ. αμερικανούς να έχουν ένα συμπλήρωμα φαγητού στο τραπέζι τους. Το εν λόγω νομοσχέδιο περιλαμβάνει περικοπές 860 εκατ. δολαρίων ανά έτος, γεγονός που συνεπάγεται 90 δολάρια λιγότερο φαγητό για 850.000 αμερικανικές οικογένειες σε 17 πολιτείες, μεταξύ αυτών και το Μίτσιγκαν. Αλλά και πάλι, αλλοίμονο, το νομοσχέδιο θεωρείται ως θετικό καθώς οι προτεινόμενες περικοπές από τους ρεπουμπλικάνους κυμαίνονταν στα 4 δισ. δολάρια ανά έτος. Εκτός όμως από τις περικοπές και παρά τις διαμαρτυρίες το νομοσχέδιο εξακολουθεί να δίνει  επιχορηγήσεις σε μεγάλης κλίμακας αγροτικές επιχειρήσεις, καθώς επίσης αποτυγχάνει να βελτιώσει τη σύνδεση μεταξύ των τοπικών παραγωγών και των καταναλωτών, μερικοί από τους τελευταίους αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα πρόσβασης σε φρέσκα φρούτα και λαχανικά.

The age of the car was cute…but can we grow some food now?*

Παρά, όμως, το γενικότερο αρνητικό κλίμα, ως προς τις κλιμακούμενες περικοπές από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, αλλά ίσως και εξαιτίας τους, σταδιακά από το 2004, στο Ντιτρόιτ έχει αναπτυχθεί ένα πολύ έντονο κίνημα αστικών καλλιεργειών. Και ενώ τότε η πόλη ξεκίνησε με 80 κήπους αστικών καλλιεργειών, σήμερα έχει φτάσει να περιλαμβάνει πάνω από 1.200 κήπους συνολικά. Ιδιωτικοί, κοινοτικοί κήποι καθώς και κήποι σε σχολεία επιδρούν θετικά στη ζωή των κατοίκων της πόλης βοηθώντας τους να ξεπεράσουν ουσιαστικά προβλήματα διατροφής και πρόσβασης σε τοπικά λαχανικά και φρούτα. Επιπλέον τους βοηθούν και να λειτουργούν συλλογικά για την αντιμετώπιση γενικότερων ζητημάτων που τους αφορούν. Αυτό το πλέγμα δημοτικών αγορών, κοινοτικών, σχολικών και ιδιόκτητων κήπων που εξαπλώνεται δυναμικά, με τις ατελείωτες παραφυάδες του να απλώνονται στην πόλη του Ντιτρόιτ αλλά και έξω απ’ αυτήν δίνει μια γεύση, γιατί όχι, ίσως και ένα μάθημα για το πως θα μπορούσαν να δημιουργηθούν συνθήκες ισορροπίας της πόλης με το φυσικό περιβάλλον και με την κοινωνία της.

2013-Map_City-Council-Districts_Final1

Από την άλλη, σε τοπικό επίπεδο και μόλις το περασμένο έτος, έγινε αλλαγή της νομοθεσίας που κατέστησε έτσι νόμιμη την καλλιέργεια και την πώληση προϊόντων προερχόμενων από οικιακούς και κοινοτικούς κήπους αλλά επέτρεψε επίσης και την πώληση και αγορά δημόσιας γης που να προορίζεται για αγροτικές καλλιέργειες. Υπενθυμίζουμε ότι η πόλη του Ντιτρόιτ διαθέτει ένα τεράστιο απόθεμα δημόσιας γης – γύρω στο 1/3 του τοπίου της πόλης έχει περιέλθει στην ιδιοκτησία του δήμου- εξαιτίας των κατασχέσεων που προέκυψαν από την αδυναμία ανταπόκρισης των πολιτών στα υψηλά δημοτικά τέλη. Πριν την ρύθμιση αυτή, εκατοντάδες πολίτες και ΜΚΟ σχετικές με τις αστικές καλλιέργειες συντηρούσαν και καλλιεργούσαν δημοτική γη χωρίς δυνατότητα να την αγοράσουν.  Ωστόσο, παρόλο που αρκετοί μίκρο-αστικοί καλλιεργητές έσπευσαν να κάνουν αίτηση  – για το σχεδιασμό της οποίας κλήθηκαν να καταθέσουν την εμπειρία τους πολλές ομάδες με μεγάλη εμπειρία στον χώρο αυτό –  για την απόκτηση γης από το δημόσιο και πριν εγκριθούν άλλα δημοτικά σχέδια αντίθετα προς τα συμφέροντα των αστικών αγρών, έχουν μέχρις στιγμής πέσει στο κενό. Γιατί όμως αυτή η καθυστέρηση; Η προσφορά τους μόνο θετική θα μπορούσε να αποβεί για την πόλη του Ντιτρόιτ. Οι παρακάτω ιστορίες από τις φάρμες Hamtown και John Hantz ίσως να στοιχειοθετούν μία απάντηση.

Η σχετικά γνωστή ιστορία της φάρμας Hamtown που αν και βρίσκεται στην πόλη του Hamtramck (πυκνοκατοικημένη πόλη θύλακας που περιβάλλεται από το Detroit και έχει ακολουθήσει σε μεγάλο βαθμό την ίδια πορεία με αυτό) είναι πολύ ενδεικτική για τις δυσκολίες που μπορεί να γεννούν τέτοιες είδους πρωτοβουλίες μέσα σε καθεστώς ακραίων οικονομικών. Δεν πάνε πολλά χρόνια, από τότε που μια ομάδα ενεργών πολιτών, κατόπιν συνεννόησης με τον τοπικό δήμαρχο της πόλης, κατάφερε να υιοθετήσει (μέχρι το 2017) ένα παρατημένο κομμάτι γης που άνηκε στο Δήμο και να το μετατρέψει σε αστική φάρμα. Ένας χώρος ο οποίος με τον καιρό από σκουπιδότοπος μεταμορφώθηκε σε τόπο παραγωγής λαχανικών και φρούτων διαθέσιμων δωρεάν σ’ όλους τους πολίτες, αλλά και σ’ ένα ζωντανό, κοινωνικό χωνευτήρι και τόπο συνάντησης. Ωστόσο, η επιχείρηση λουκάνικων-Kowalski που λειτουργούσε για χρόνια στο διπλανό οικόπεδο ένα εργοστάσιο, έκανε πρόταση στον Δήμο να αγοράσει την αστική φάρμα Hamtown και να την μετατρέψει σε parking ή σε bufferzone, σε μια δηλαδή ουδέτερη ζώνη. Η εκδήλωση του ενδιαφέροντος αυτού προέκυψε αφού πρώτα η οιωνεί Δήμαρχος Cathy Square είχε γνωστοποιήσει την πρόθεσή της να πουλήσει δημοτική γη για την συγκέντρωση πόρων για την εξίσου πτωχευμένη πόλη του Hamtramck.

Το πιο περίεργο στην ιστορία αυτή, που συνηθίζεται να αναφέρεται στα μέσα μαζικής επικοινωνίας ως μια ιστορία Δαβίδ -Γολιάθ, είναι ότι η Cathy Square, που δεν είναι ούτε καν δήμαρχος αλλά μάνατζερ έκτακτης ανάγκης, εμμέσως πήρε το μέρος της επιχείρησης Kowalski σπρώχνοντας τους υπεύθυνους της φάρμας να παρουσιαστούν σε μια δημοπρασία και να χτυπήσουν την προσφορά της επιχείρησης αλλαντικών. Προηγουμένως τους είχε υποχρεώσει να πληρώσουν ένα αρκετά μεγάλο ποσό για υπηρεσίες χρηματικής αποτίμησης που ξεπερνούσαν κατά πολύ τις οικονομικές τους δυνατότητες. μετά όμως απ την κινητοποίηση των πολιτών συγκεντρώθηκε το απαραίτητο χρηματικό ποσό μέσω crowdfunding έτσι ώστε οι κάτοικοι που είχαν εργαστεί και επενδύσει στη φάρμα να καταφέρουν να την ξανά-κερδίσουν (!) για να συνεχίσουν τις εργασίες τους.

Από την άλλη, η αλλαγή της νομοθεσίας ως προς τις χρήσεις δεν “βοηθάει” μόνο τους αστικούς μικροκαλλιεργητές του Ντιτρόιτ. Μόλις τον προηγούμενο χρόνο, η πολιτεία του Ντιτρόιτ, παρά τις αντιδράσεις, πούλησε αντί πινακίου φακής στον μεγαλοεπιχειρηματία John-Hantz μία τεράστια έκταση 1.500 δημόσιων οικοπέδων στα νότια της πόλης για τη δημιουργία της μεγαλύτερης αστικής φάρμας του κόσμου, όπως μεγαλόστομα διακήρυττε ο ιδιοκτήτης της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Για τη συμφωνία που περιλαμβάνει τον καθαρισμό της περιοχής από τα εγκαταλειμμένα κτήρια καθώς και την πληρωμή των δημοτικών τελών για όλα τα οικόπεδα που αγοράστηκαν, ο ίδιος ο επιχειρηματίας υποστήριζε ότι ο Δήμος είναι σαν να έχει κερδίσει το λόττο. Από την άλλη, σε άλλο δημοσίευμα εκτιμούσε την επένδυσή του ως χαμηλού κόστους (lowcost) υψηλής απόδοσης (highreward) ενώ σε μια παλαιότερη συνέντευξη το 2010 έλεγε ότι “δεν υπάρχει σοβαρός λόγος να αγοράσει κανείς γη στο Detroit μιας και κάθε χρόνο γίνεται και φθηνότερη” αλλά και ότι “πρέπει να δημιουργήσουμε σπανιότητα – γιατί μέχρι να σταθεροποιηθεί η αγορά, δεν υπάρχει λόγος για τους επιχειρηματίες και άλλους να αγοράσουν γη.”

Ως εκ τούτου, οι αντιφάσεις που διαμορφώνονται στο πεδίο των αστικών καλλιεργειών στην πόλη του Ντιτρόιτ είναι εύγλωττες. Επιπρόσθετα, η συμμετοχή ενός διόλου ευκαταφρόνητου αριθμού πολιτών στο πεδίο των αστικών καλλιεργειών τις αναδεικνύουν ολοένα και περισσότερο σαν ένα σημαντικό πυλώνα όχι τόσο για την ίδια την επανεκκίνηση της πόλης αλλά περισσότερο για το πως θα διαμορφωθούν οι δυνάμεις των κυριότερων διεκδικητών της (stakeholders) στο μέλλον.

The age of the car was cute…

Από την άλλη, όπως μας λέει και το σύνθημα στο τοίχο του Ντιτρόιτ, η εποχή του αυτοκινήτου ήταν γλυκιά, τόσο γλυκιά όμως, που άφησε την πόλη χρεοκοπημένη και χωρίς μέσα μαζικής μεταφοράς. Αλλά πώς θα μπορούσε να έχει καλά οργανωμένα δημόσια μέσα μαζικής μεταφοράς η Πόλη-Βασίλισσα της ιδιωτικής μετακίνησης; Όσο κι αν ακούγεται περίεργο, τα τελευταία πενήντα χρόνια, η ιδιωτική μετακίνηση έχει αναχθεί ως η μοναδική επιλογή με αποτέλεσμα αρκετοί πολίτες, τόσο του κέντρου όσο και των προαστίων, πολύ συχνά, να έρχονται αντιμέτωποι με το αδιέξοδο να μην μπορούν να προσληφθούν σε δουλειές που βρίσκονται στα προάστια. Και τούτο  διότι δεν έχουν τρόπο να μεταφερθούν σε καθημερινή βάση από το κέντρο προς τα προάστια και τούμπαλιν. To Ντιτρόιτ παρεμπιπτόντως, είναι η πόλη της Αμερικής με τον μεγαλύτερο ρυθμό αύξησης νοικοκυριών χωρίς αυτοκίνητο.

Για να γίνει κατανοητό το πόσο σημαντικό είναι το ζήτημα της μετακίνησης αξίζει να προσθέσει κανείς οτι  κάποιοι υποστηρίζουν ότι οι σοβαρές φυλετικές διακρίσεις που ταλανίζουν εδώ και πολλές δεκαετίες την πόλη, θα μπορούσαν σε μεγάλο βαθμό να χτυπηθούν αντιμετωπίζοντας μόνο και μόνο το ζήτημα της μετακίνησης.  Το μόνο που έχει γίνει μέχρι σήμερα είναι ένα τραμ μονής κατεύθυνσης που κάνει βόλτες άδειο γύρω από το Ντιτρόιτ (DetroitPeopleMover). Ενώ τα λεωφορεία εξακολουθούν να είναι σε άθλια κατάσταση: με αρχαία οχήματα, αραιά δρομολόγια και πολλά κενά σε προσωπικό. Οι δε 36 γραμμές του τμήματος DDOT (Detroit Department of Transportation) και οι 43 γραμμές της αρχής SMART(Suburban Mobility Authority for Regional Transportation) αποτελούν τα δύο βασικά δημόσια συστήματα λεωφορείων που λειτουργούν ανεξάρτητα και δημιουργούν περισσότερα προβλήματα απ’ όσα υποτίθεται λύνουν.

Ωστόσο, μόλις το 2013 ξεκίνησε να λειτουργεί για πρώτη φορά η “Regional Strategy Authority”, μια επιβλέπουσα αρχή για συνολικότερα ζητήματα μετακίνησης στις περιοχές του Μάκομπ, Οακλάντ, Γουάστενο και Γουέιν. Μεταξύ άλλων, η αρχή αυτή έχει θέσει ως σκοπό τη λειτουργία τρένου που να συνδέει την πόλη του Ντιτρόιτ με τις παραπάνω  περιοχές καθώς και το αεροδρόμιο. Το τρένο αυτό (Mi-train) που θα μπει σε λειτουργία μέσα στα επόμενα δυο με τρία χρόνια, αφενός θα προσελκύσει κόσμο στο ιστορικό κέντρο της πόλης, αφετέρου θα κάνει προσιτές θέσεις εργασίας σε πολίτες που στην παρούσα φάση δεν μπορούν να διεκδικήσουν λόγω του ότι δεν έχουν αμάξι. Ενώ ένα σύστημα τρόλει (Woodward Avenue Detroit streetcars) που βρίσκεται σε εξέλιξη θα αναλάβει να ενώσει την υπάρχουσα κυκλική γραμμή του τραμ στο κέντρο της πόλης με τον προαστιακό. Πάντως, το άγχος των αρχών για να γεμίσει με κόσμο οι Downtown και Midtown της πόλης διαφαίνεται πολύ έντονα και από ένα μικρότερο σχέδιο (MConnector project) που λειτουργεί πιλοτικά και προσφέρει κάθε Παρασκευή και Σάββατο δωρεάν μετακίνηση των φοιτητών από την πανεπιστημιούπολη του Αν-Άρμπορ στην πανεπιστημίουπολη που βρίσκεται στο κέντρο του Ντιτρόιτ. Παίρνοντας έτσι την επιβεβαίωση, για ακόμα μια φορά, ότι οι αγαπημένοι χρήστες των αρχών των πόλεων για τα ιστορικά κέντρα είναι οι τουρίστες, οι φοιτητές και οι άνθρωποι που κάνουν επαγγελματικά ταξίδια.

Αλλά πώς αλλιώς θα μπορούσε να γεμίσει το ιστορικό και εμπορικό κέντρο από φοιτητές, τουρίστες και τη νέα τάξη των “παγκόσμιων” εργαζομένων που είναι συνεχώς με μια βαλίτσα στο χέρι και σαρώνουν πόλεις στις πέντε ηπείρους; Μα με τους πεζόδρομους! Δρόμοι υψηλής αστικής αξίας σε άμεση γειτνίαση με εμπορικούς δρόμους σχεδιασμένους για ποδήλατα και όλες τις σχετικές παροχές που εξυπηρετούν το νέο lifestyle. (που εδώ που τα λέμε, είναι πράγματι καλύτερο να είναι μόδα το ποδήλατο απ’ το τσιγάρο.)

IMG_0535

Το ρεύμα της πολεοδομίας του NewUrbanism (Νέα Αστικοποίηση) στις ΗΠΑ επιτάσσει την μετατροπή μεγάλων λεωφόρων του κέντρου σε πεζόδρομους. Ως εκ τούτου, και για το Ντιτρόιτ που γίνονται κάθε είδους πειράματα δεν πρέπει να εκπλήσσεται κανείς που μία πολύ κεντρική λεωφόρος  όπως η Ι-375  προτείνεται να γίνει πεζόδρομος. Το φράγμα που δημιουργεί, όχι μόνο στις περιοχές που χωρίζει αλλά και μεταξύ κομβικών σημείων της πόλης, όπως το πάρκο Λαφαγιέτ (Lafayette Park), την Ιστορική Ανατολική Αγορά (Park , Eastern Market) και το Επιχειρηματικό κέντρο της πόλης θα μπορούσε να γίνει λιγότερο ήπιο μετατρέποντας την αρχικά από λεωφόρο ταχείας κυκλοφορίας σε έναν κοινό δρόμο γειτονιάς και σε μια μελλοντική φάση σε πεζόδρομο. Ήρθε, λοιπόν, η ώρα οι λεωφόροι ταχείας κυκλοφορίας που στραγγίζουν από κόσμο τα κέντρα των Αμερικανικών πόλεων μεταφέροντάς τον στα προάστια να ανατραπούν για να ανοίξουν το δρόμο για ένα νέο μοντέλο κινητικότητας. Και το Ντιτρόιτ μοιάζει να θέλει να πρωτοστατήσει και σ’ αυτό το μέλλον και όχι άδικα.

Στο σημείο αυτό ολοκληρώνεται το  συνοπτικό κείμενο για το Ντιτρόιτ, που στόχος του ήταν αφενός να αφηγηθεί ένα μικρό κομμάτι της πρόσφατης πολεοδομικής ιστορίας της πόλης ύστερα από συνθήκες επέλασης οικονομικής βαρβαρότητας, αλλά κυρίως να σκιαγραφήσει έστω και με πολύ αδρές γραμμές κάποιους βασικούς άξονες, οι οποίοι δείχνουν πως μάλλον θα φέρουν το βάρος των κατευθύνσεων που θα πάρει το Ντιτρόιτ στο μέλλον. Και επειδή το παρελθόν ή το παρόν κάποιων πόλεων μπορεί πιθανότατα να είναι το μέλλον άλλων ας ελπίσουμε ότι θα έχουμε την τύχη να μη κοιτάζουμε στη σφαίρα του μέλλοντός μας το παρόν εκείνων των πρώτων, άτυχων(;) σπασμένων πόλεων.

*από ένα γκράφιτι του Ντιτρόιτ που παρατήρησα στο βίντεο Urban Roots

Advertisements

Tags: , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: