Archive | September 2013

About Gentrification

gentrification

Αγαπητή Άλκηστη,

Νομίζω ότι πρέπει να δούμε το gentrification μέσα σε ένα μεγαλύτερο σχήμα (αν θέλουμε να το διερευνήσουμε..).

Μετά τον 2ο ΠΠ, στο δυτικό κόσμο (ανήκουμε και μεις κομματάκι), υπήρξε μια αυξανόμενη προσπάθεια κάλυψης βασικών αναγκών και το σπίτι ήταν μία απ’ αυτές (you know, blogs, sprawling, cars, antiparohi, mezonetas). Το οποίο σπίτι, συνεχώς μεγάλωνε για να χωρέσει όλες τις εξυπηρετήσεις της τεχνολογικής ανάπτυξης και μεγάλωνε, και μεγάλωνε… καταστρέφοντας πολλές φορές την πόλη.

Φτάσαμε έτσι μέχρι το ’80 για να καταλάβουμε ότι υπήρχε κάτι που μας έλειπε ακόμα.. η πόλη.

Και ζούμε ακόμα στον αστερισμό εκείνο, στον οποίο όλοι μας ενδιαφερόμαστε για το πού είναι αυτή η καλή περιοχή στην οποία θα βρούμε το σπίτι μας, και το τι συναντάμε βγαίνοντας απ’ αυτό, και πόσο μακριά είναι ο μανάβης για να πάμε με τα πόδια και να μην τρέχουμε με αυτοκίνητα κλπ κλπ

Κάπως έτσι ανακαλύψαμε την πόλη..

ή περίπου

γιατί δεν ήταν η επιθυμία μας να εγκαταλείψουμε την ιδιώτευσή μας που μας επανέφερε στα εγκαταλειμμένα κέντρα των πόλεών μας, αλλά η εγωιστική μας τάση να κάνουμε δικό μας ό,τι μας αρέσει ακόμα κι αν το σκοτώνουμε. Αντιμετωπίσαμε την πόλη όχι ως κάτι στο οποίο συμμετέχουμε ισότιμα αλλά σαν ένα γαμάτο μέρος όπου  θελήσαμε να εναποθέσουμε την προσωπική μας φούσκα, κυνηγώντας όχι την ίδια την πόλη, αλλά το φάντασμα της, σαν τα αμερικάνικα new urbanism σπιτάκια, με τις ψεύτικες σοφίτες και τις εφετζίδικες άδειες αυλίτσες τους.

Σε θέλω, μωρό μου, και όμορφη και έξυπνη και δικιά μου, όμως δεν μπορώ να σου εγγυηθώ  τίποτα, α και δεν πιστεύω σε έρωτες και βλακείες.

Κάθε φορά που επανέρχεται αυτό το ερώτημα για το gentrification, το μετατρέπω αυτόματα στο κατά πόσο θέλουμε να μοιραστούμε από κοινού τα οφέλη μιας τέτοιας αναβάθμισης;

Gentrification δεν είναι κάθε πρωτοβουλία, που αναβαθμίζει μία περιοχή.

Gentrification είναι η ιδιοποίηση της πόλης. Διαχείριση από λίγους, ενός πράγματος που ανήκει σε όλους.

Gentrification είναι η πρωτοβουλία για το ωραιότερο φάντασμα πόλης.

Gentrification είναι η πρωτοβουλία για μια «ομορφότερη» πόλη, από άτομα που δεν πίστεψαν ποτέ ότι αυτό μπορεί να γίνει μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες, και που κυρίως δεν πίστεψαν ποτέ στην ομορφιά των δημοκρατικών διαδικασιών.

Είναι καλή μπίζνα, να εκμεταλλεύεσαι  αδειανά πουκάμισα, και να  μπορείς έτσι νά ‘χεις ένα μεγάλο σπίτι! Βέβαια, καλό είναι να μην σε ενδιαφέρουν μόνο τα λεφτά (ειδικά τέτοια εποχή), γιατί υπάρχουν και μέρη όπου απλά μπορείς να απολαμβάνεις την ζωή και τους συνανθρώπους σου. Αυτά τα σπάνια μέρη ας τα ονομάσουμε, για χάρη της συνεννόησης, -πόλεις-

Σε φιλώ

Γιώργος

Μετεξευγενουργείο

remap4

Γιώργο,

Πήγαμε κι εμείς, την Πέμπτη που μας πέρασε, ν’ ανακαλύψουμε τα μυστικά των κυκλαδίτικων ειδωλίων στο κυνήγι θησαυρού που διοργανωνόταν στα πλαίσια του Remap4. Οι περισσότερες ερωτήσεις πύκνωναν γύρω από την οδό Ιάσωνος. Στην ίδια οδό, ένα μεγάλο πόδι χρωματιστό-νέον ξεφύτρωνε από έναν τοίχο. Λίγο παρακάτω απ’ το πόδι, η κολλημένη στον τοίχο ερώτηση που οδηγούσε στο επόμενο σημείο τους ελαφρά φουριόζους συμμετέχοντες στο παιχνίδι, συγκέντρωνε από κάτω της ένα μικρό ανθρώπινο πηγαδάκι. Ένα ατελείωτο πήγαινε-έλα στον πεζόδρομο της Ιάσωνος και ασυνήθιστα πολύ φως. Στην ίδια οδό πάλι, πίσω από τους ίδιους τοίχους δραστηριοποιείται ένας μεγάλος αριθμός ιερόδουλων της περιοχής. Μερικές κοπέλες είχαν βγει στα  κατώφλια των μαγαζιών τους και, είτε καπνίζοντας είτε  με τα χέρια στη μέση, επεξεργάζονταν τον ξαναμμένο κόσμο που πηγαινοερχόταν με βλέμμα “άντε να δούμε πότε θα τελειώσει το πανηγύρι να κάνουμε και καμιά δουλειά”. Στη μέση του πεζόδρομου δύο πρεζάκια μάλωναν στη δική τους ακατάληπτη γλώσσα. Η επέλαση των εξευγενιστών.  Αλλά πόσοι απ’ αυτούς που έτρεχαν πέρα δώθε, να γνωρίζουν άραγε την έννοια του εξευγενισμού; Μάλλον ελάχιστοι.  Άλλωστε, πολεοδομία δεν είναι το κτήριο που βγάζει οικοδομικές άδειες;

Με την ευκαιρία του κυνηγιού της γνώσης κάναμε και μια βόλτα στην περιοχή. Περάσαμε απ’ το δρόμο του κλασικού πια “Τριφασικού”, τη Σφακτηρίας, και μας προκάλεσε έκπληξη τo πόσα καινούρια μαγαζιά έχουν ανοίξει σ’ έναν τοσοδούλικο πεζόδρομο και όχι μόνο σ’ αυτόν! Ένας κύριος μας προσκάλεσε να περάσουμε στο άδειο εστιατόριό του για να το δοκιμάσουμε. Και κείνη ακριβώς τη στιγμή, νιώσαμε πως οι αποστάσεις μηδενίστηκαν. Το Ψυρρή, που μαράθηκε ξαφνικά όσο ξαφνικά άνθισε, άρχισε τώρα να φυτρώνει στο Μεταξουργείο. Αλλά εδώ, όλα πρέπει να γίνουν με περισσότερη τέχνη!

Σ’ ένα επόμενο σοκάκι, ένας τύπος γύρω στα 50, καμπούρης και ημίγυμνος καθόταν στο κατώφλι του σπιτιού του καπνίζοντας ένα τσιγάρο. Τα πόδια του απλωμένα στο πεζοδρόμιό μας.

Χαιρετισμούς από το Γκύζη

Ο συνομήλικος της πόλεως μας γέρος

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Εβδομήντα και χρόνων, λίγο μεγαλύτερος από τη νέα αυτή πόλη. Και λέω νέα, γιατί μπορεί οι λόφοι της να περπατιούνται αδιαλείπτως από την προϊστορία της, όμως η νέα Αθήνα που κάλυψε τον πυθμένα αυτού του λεκανοπεδίου, μικρή μάλλον σχέση έχει με την παλιά Αθήνα των λόφων και της αγοράς.

Μικρός ήταν κι αυτός όταν πρωτοέφυγε απ’ το χωριό, τον άγονο εκείνο τόπο, σίγουρος πως τραβάει προς τα εμπρός. Ξεκίνησε ως πλανόδιος, ως βοηθός, ως εργάτης αλλά έφτασε να γίνει και εργολάβος και δημόσιος υπάλληλος. Αγόρασε έτσι και διαμέρισμα, έφυγε απ’ την αυλή και τη φτώχια της, έκανε και δύο παιδιά, μια κόρη κι ένα γιό, και βολευόντουσαν έτσι οι τέσσερις τους στο αυτοκίνητο όταν πήγαιναν διακοπές, για να γλιτώνουν από την αποπνικτική ζεστή πόλη.

Δεν βολευόντουσαν όμως, πλέον, στο διαμέρισμα και στο ανυπόφορο πια κέντρο, όπου όλα είχαν γίνει πολυκατοικίες. Και έφυγαν, πιο έξω, σε μέρος που να μην είναι κολλητά τα σπίτια, να μην ακούγονται οι δίπλα. Είχανε μεγαλώσει πλέον και τα παιδιά και έπρεπε να τους αγοράσουν σπίτι, μα ήδη είχε γίνει η ζωή εκεί μη ανεκτή, ο φόβος, οι αποστάσεις που πλέον τους κούραζαν,  οι διαρρήκτες που έμπαιναν στο σπίτι χωρίς να τους πάρουν χαμπάρι οι γείτονες…

Μα δεν βρέθηκε λύση σ’ αυτό το αδιέξοδο, δεν πρόλαβε νά ‘ρθει. Λίγο τα της ηλικίας, λίγο τα απρόσμενα, λίγο η αδιαφορία των ανθρώπων. Και βρέθηκε πλέον με κουτσουρεμένη σύνταξη, με δόσεις να τρέχουν, και χαράτσια σε ό,τι μοναχά βρέθηκε να του προσφέρει λίγη φιλοξενία. Σε κείνο το ερείπιο που εξεκίνησε. Έμαθε να ξανανάβει τη φωτιά, να μαζεύει τα ξύλα, να κυνηγά τις στάλες.

Ο συνομήλικος της πόλεως μας γέρος,  αναρωτώμενος –θα βγάλω και το φετινό χειμώνα;-

Η Αόρατη Πόλη

  Η άνοδος των ενοικίων απειλεί με κλείσιμο εμβληματικά καταστήματα και το αστικό της τοπίο της Βαρκελώνης ζημιώνεται.

La Ciudad Invisible_Πλατεία της Καταλονίας_2009

Σε μερικούς δρόμους ήδη κρεμάνε σημαιάκια που καλούν στην επέτειο για την τριακοσιετία που θα γιορταστεί το έτος που έρχεται, έτος που απ’ ότι φαίνεται, θα γιορταστεί  επίσης και η “Διαβούλευση Κυριαρχίας”. Τα σημαιάκια συνδυάζουν ένα διπλό σλόγκαν προορισμένο γι’ αυτήν ακριβώς τη σύζευξη ιστορίας και μέλλοντος:  Ζω (Viure) / Ελεύθερος (Lliure). Πολίτες διαφορετικής ηλικίας, γένους και κατάστασης αντιπροσωπεύονται από το ρήμα “ζω” ενώ το επίθετο “ελεύθερος” είναι τυπωμένο πάνω σ’ ένα σχέδιο, με ρίζες στον 18ο αιώνα, που φέρνει στο νου έναν πιθανό πρόγονο των πολιτών, τους οποίους βλέπουμε φωτογραφημένους στο πάνω μέρος της σημαίας. Τα σημαιάκια με ξάφνιασαν, ακριβώς την ώρα που σκεφτόμουν τη Βαρκελώνη η οποία μετατρέπεται διαρκώς και από πολλές απόψεις σε μια αόρατη πόλη.

Μια πόλη αόρατη που θα έχει το 2014 ως ημερομηνία ορόσημο. Θα’ ναι τότε που θα λήξουν, σε πολλές περιοχές, οριστικά τα παλιά συμβόλαια ενοικίασης μερικών από τα πιο εμβληματικά καταστήματα του κέντρου αλλά και των μικρότερων εμπορικών μαγαζιών. Η πόλη που κάποτε υπήρξε. Φυσικά, έτσι είναι οι πόλεις, αλλαγή και αέναη μετάλλαξη. Αλλά ακόμα και ο ποιητής που είπε ότι μία πόλη αλλάζει πιο γρήγορα ακόμα και από την ανθρώπινη καρδιά (Baudelaire), θα έμενε έκπληκτος βλέποντας ότι δεν βρισκόμαστε μπροστά σε μια εγγενή αλλαγή της σύγχρονης πόλης, αλλά σε μια πολύ ιδιαίτερη αλλαγή, αυτήν της αμνήμονος Βαρκελώνης που μοιάζει να πιστεύει ότι δεν πρέπει να φείδεται ούτε ενός λεπτού- ούτε ενός εκατομμύριου για να μνημονεύσει την καταστροφή του Born εδώ και 300 χρόνια, αλλά δεν πρέπει και ν’ ανησυχεί για την εξαφάνιση των εμπορικών κέντρων El Indio (στο δρόμο Carme).

Φυσικά, ο Δήμος φαίνεται να αδιαφορεί για το ότι στην Ciutat Vella και στην Eixample κλείνουν καταστήματα, βιβλιοθήκες, φαρμακεία και παραδοσιακά μπαρ. Τα σημαιάκια του 2014 ήδη μας κοιτάζουν, αλλά ούτε μια δεκάρα δεν θα προοριστεί για να το ξανασκεφτούν οι ιδιοκτήτες των μαγαζιών αυτών και να σταθούν στα πόδια τους οι ιστορικές έδρες τόσων επιχειρήσεων που δεν άνηκαν σ’ αυτούς από πάντα. Αναφέρομαι στο Εl Indio για προσωπικούς λόγους, μιας και ήταν το πρώτο κατάστημα που ερωτεύτηκα πολλά χρόνια πριν, τον πρώτο καιρό της ζωής μου στη Βαρκελώνη. Ήμουν τότε κάτοικος στη γειτονιά  της περιφερειακής οδού De Sant Pau, από την οποία ξεκινούσα κάθε μέρα για την Rambla διατρέχοντας το δρόμο Carme. Σάστιζα από την ανθρώπινη ποικιλία της περιοχής και την αντίθεσή της με το ιστορικό κτίσμα  της Βιβλιοθήκης της Καταλονίας και του δρόμου Egipicíaques όπου σπούδαζα και φλέρταρα, και όταν έφτανα στο ύψος αυτών των πολυκαταστημάτων, στυλ αποικιακής και μοντέρνας καταγωγής, καθόμουν αρκετή ώρα μπροστά στις βιτρίνες τους. Τώρα ξεσπάω σε φωνές-το αποτέλεσμα είναι ότι σε λίγο θα κλείσουν, θα τα πάρει η μπουλντόζα, ποιός ξέρει τί αλυσίδα καταστημάτων θα ανοίξει στη θέση τους.

To ζήτημα λειτουργεί ως εξής: Η Ciutat Vella και η Eixample κατακλύζονται από την τουριστική βιομηχανία και θα έπρεπε τουλάχιστον να εξετάσουμε διεξοδικά σε ποιόν μένει το χρήμα που αυτή αφήνει στην πόλη. Σχεδόν όλα θα καταλήξουν σε αλυσίδες ρούχων ή μπαρ. Και αν η κρίση σε άλλα σημεία της πόλης, μας επέτρεψε να ξανασκεφτούμε τα καινούρια ενοίκια, δεν έγινε έτσι και στο κέντρο. Αν η σοκολατοποιία Farga (στο δρόμο Cucurulla) δεν μπορεί ν’αναλάβει το νέο ενοίκιο, κάποια αλυσίδα θα το κάνει. Έχω διατρέξει συχνά αυτά τα δρομάκια και ακόμα και αν δεν περνάω πια τόσο συχνά από το γαλακτοπωλείο Viader του δρόμου Xuclà, θα μου λείψει . Ή στο Palacio de Juegos (στο δρόμο Arcs) ή στο ζαχαροπλαστείο La Comena (στην Πλατεία Del Àngel) το κατάμεστο Quilez και το βουτυροποιείο Ravell. Ούτε στα μπαρ La Palma ή στο Muy Buenas πηγαίνω αλλά, εντάξει, άλλοι πελάτες  με έχουν διαδεχτεί. Όλα αυτά με κάνουν να σκέφτομαι εκείνες τις γελοιογραφίες του Perich για τις πυρκαγιές των δασών και την παντελή αδιαφορία των γαιοκτημόνων που τα έχουν στην ιδιοκτησία τους. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και στην Βαρκελώνη: οι “αστυκτήμονες” (έτσι τους ονόμασα σ’ ένα διήγημά μου, επιτρέψτε μου τον νεολογισμό) εισέπραξαν ενοίκιο με αντάλλαγμα να μην αναβαθμίσουν τις παλιές τους ιδιοκτησίες και τώρα θα αποζημιωθούν δίνοντάς τες στην καλύτερη τουριστική προσφορά.

Ο Ίταλο Καλβίνο αφιέρωσε ένα θαυμάσιο βιβλίο του στις αόρατες πόλεις, τις πόλεις με την απαραίτητη ουτοπία: η επιθυμία, η μνήμη, οι λεπτές πόλεις…Η Βαρκελώνη θα μπορούσε να είναι ανάμεσα στις πόλεις που θυμίζουν τους νεκρούς. Μόνο που οι τωρινοί νεκροί πεθαίνουν αναξιοπρεπώς, κάτι που δεν συμπεριλαμβάνεται ούτε στο βιβλίο του Καλβίνο, ούτε στις πολυτελείς γιορτές της τριακοσιετίας. Τελοσπάντων, δήμαρχε Τρίας πάρτε μια ανάσα αυτόν τον Αύγουστο και ξανασκεφτείτε το ζήτημα. Για να μην χρειαστεί μες την επόμενη εκατονταετία οι Βαρκελωνέζοι να ξαναχτίσουν την πόλη τους, αυτήν που καλώς ή κακώς, ακόμα υπάρχει.

Sitio-barcelona-11-septiembre-1714

ένα κείμενο της συγγραφέα Mercè Ibarz

πηγή: El Pais_αρχικό κείμενο

*Ο τίτλος στον ενικό είναι παράφραση του τίτλου του γνωστού βιβλίου του Ίταλο Καλβίνο “Οι Αόρατες Πόλεις”

**Σήμερα,  11 Σεπτεμβρίου γιορτάζονται στη Βαρκελώνη τα 300 χρόνια από την νίκη των Βουρβώνων (11 Σεπτεμβρίου 1714 ) και την συντριβή του Καταλανικού στρατού στην πόλη της Βαρκελώνης. Είναι μέρα εθνικής επετείου για ολόκληρη την Καταλονία και ουσιαστικά πρόκειται για μέρα μνήμης για τη χαμένη ανεξαρτησίας τους. Στα καταλανικά λέγεται La Diada Nacional de Catalunya. Περισσότερα για τη μέρα αυτή μπορεί κάποιος να διαβάσει εδώ. – [ η πηγή μπορεί να μην είναι τόσο επίσημη -ωστόσο το κείμενο τα λέει αρκετά καλά και κατανοητά -αν κάποιος βρει ανακρίβειες είναι πολύ ευπρόσδεκτος να μας τις επισημάνει]

***Είναι όμως και η χρονιά που θα γίνει η λεγόμενη στα ισπανικά “Cosulta Soberanista” μία διαβούλευση που δεν έχει δεσμευτικό χαρακτήρα όπως για παράδειγμα θα είχε ένα δημοψήφισμα και θ’ αφορά την απόσχιση της Καταλονίας από την Ισπανία.

****Ένας χάρτης με τα καταστήματα που αναφέρονται στο κείμενο για τον καλύτερο προσανατολισμό του αναγνώστη.

μετάφραση κειμένου: Σπύρος Λαζάρου- Άλκηστη-Ελένη Βικτωράτου

%d bloggers like this: